تیم ملی والیبال ایران در حالی راهی هفته پایانی مرحله مقدماتی لیگ ملت‌های والیبال در صربستان می‌شود که در رتبه چهاردهم جدول قرار دارد. این در حالی است که ژاپن مهم‌ترین رقیب آسیایی ایران، در صدر جدول این رقابت‌ها ایستاده است. کشوری که این روزها نه تنها در والیبال، بلکه در فوتبال نیز به الگویی موفق برای ورزش آسیا و حتی جهان تبدیل شده است.
از سال ۲۰۱۹ تاکنون تیم ملی والیبال ایران نتوانسته برابر تیم اصلی ژاپن به پیروزی برسد. البته در بازی‌های آسیایی، ژاپن معمولاً با ترکیبی متفاوت و غیر از تیم اصلی خود شرکت کرده و همین موضوع باعث شده ایران در دوره‌های اخیر به مدال طلا دست یابد. با این حال با توجه به اینکه بازی‌های آسیایی ۲۰۲۶ در ناگویا برگزار خواهد شد، این احتمال وجود دارد که ژاپن برای کسب مدال طلای خانگی از ترکیب اصلی خود بهره ببرد. در چنین شرایطی، حفظ عنوان قهرمانی برای ایران بسیار دشوار خواهد بود و حتی ممکن است مدال طلای دوره‌های اخیر جای خود را به نقره بدهد.
در نگاهی کلان‌تر مقایسه ایران و ژاپن سابقه‌ای طولانی دارد. از دوران اصلاحات عصر میجی که تقریباً همزمان با اصلاحات امیرکبیر در ایران بود، ژاپن مسیر توسعه خود را با تداوم دنبال کرد. این کشور حتی پس از جنگ جهانی دوم و تحمل خسارت‌های سنگین انسانی و اقتصادی، توانست خود را بازسازی کرده و به یکی از قدرت‌های اقتصادی و صنعتی جهان تبدیل شود. در مقابل بسیاری از اصلاحات در ایران مقطعی، وابسته به افراد و فاقد استمرار بوده است. به همین دلیل نیز همواره از ژاپن به عنوان الگویی برای توسعه در غرب آسیا و خاورمیانه یاد شده است.
این مقایسه در عرصه ورزش نیز همواره وجود داشته است. در بسیاری از رشته‌ها، حضور یا عدم حضور ژاپن به معیاری برای سنجش اعتبار مسابقات تبدیل شده است. در جام جهانی فوتبال نیز عملکرد تحسین‌برانگیز ژاپن، به ویژه نمایش این تیم برابر برزیل، بار دیگر احترام جامعه فوتبال جهان را برانگیخت و بسیاری از کارشناسان داخلی و خارجی از ژاپن به عنوان پرچمدار فوتبال آسیا یاد کردند.
در والیبال نیز شرایط مشابهی دیده می‌شود. در حالی که تیم ملی ایران دیگر اقتدار و پشتکار سال‌های گذشته را ندارد، ژاپن به یکی از مدعیان جدی لیگ ملت‌ها تبدیل شده و در صدر جدول قرار گرفته است. از سال ۲۰۱۹ تاکنون، ایران برابر ترکیب اصلی ژاپن موفق به کسب پیروزی نشده و شکست در المپیک توکیو و همچنین باخت در مسابقات قهرمانی آسیا در تهران، آن هم مقابل دیدگان هزاران هوادار، نشان می‌دهد فاصله دو تیم نسبت به گذشته افزایش یافته است.
در سوی دیگر، ژاپن با برنامه‌ریزی بلندمدت، سرمایه‌گذاری در رده‌های پایه، استفاده از دانش روز و تغییرات نسلی، مسیر پیشرفت خود را ادامه می‌دهد. در مقابل به نظر می‌رسد فدراسیون والیبال ایران گاه بیش از اندازه به مسائل ظاهری مانند طراحی لباس، درج اشعار روی پیراهن و … توجه نشان می‌دهد. هرچند این اقدامات می‌تواند دارای ارزش فرهنگی باشد، اما زمانی که مسائل فنی، برنامه‌ریزی و توسعه زیرساخت‌ها در اولویت قرار نگیرند، طبیعی است که فاصله با رقبای آسیایی بیشتر شود. حتی این احتمال نیز وجود دارد که در سال‌های آینده، چین جایگاه ایران به عنوان قدرت دوم والیبال آسیا را بیش از پیش به چالش بکشد.
اکنون تیم ملی ایران در هفته پایانی مرحله مقدماتی لیگ ملت‌ها در صربستان باید برابر اوکراین، آلمان، اسلوونی و ترکیه به میدان برود. هرچند این حریفان نسبت به رقبای دو هفته نخست، روی کاغذ مناسب‌تر به نظر می‌رسند، اما جایگاه ایران در جدول نشان می‌دهد هیچ مسابقه‌ای آسان نخواهد بود و برای کسب هر پیروزی باید با تمرکز، انسجام و حداقل اشتباه وارد میدان شد.
با توجه به اینکه هفت تیم برتر جدول به همراه چین، میزبان مرحله نهایی، راهی دور حذفی می‌شوند، صعود ایران بسیار دشوار به نظر می‌رسد. از این رو مهم‌ترین هدف می‌تواند کسب تجربه، کاهش اشتباهات و آماده‌سازی تیم برای رقابت‌های مهم پیش رو، به ویژه بازی‌های آسیایی ناگویا و مسابقات قهرمانی جهان باشد، رقابت‌هایی که شاید بیش از هر زمان دیگری جایگاه والیبال ایران در آسیا را محک بزنند.
حسین محمدی