رضا رضائی
پیش‌درآمد
آنچه در ماه‌های اخیر در خلیج فارس رخ داده، نقطه‌عطف یک فرآیند برنامه‌ریزی‌شده و دو دهه‌ای است. امارات متحده عربی که تا پیش از جنگ ۲۰۲۶ تصویری از بی‌طرفی در مناقشات نظامی را به نمایش می‌گذاشت، اکنون با استناد به گزارش‌های متعدد و اعلام‌های رسمی، در جایگاه یکی از بازیگران فعال در تقابل امنیتی با ایران قرار گرفته است. این یادداشت با رویکردی کالبدشناسانه و با استناد به گزارش‌های قابل راستی‌آزمایی و اسناد رسمی، مسیر این تحول را از برنامه‌ریزی راهبردی تا نقش‌آفرینی نظامی در بحران ۲۰۲۶ ترسیم می‌کند.
بخش نخست: برنامه‌ریزی راهبردی؛ چارچوبی برای فهم تحولات
بر اساس تحلیل روند سیاست خارجی، اقدامات عملی و مواضع اعلامی امارات طی دو دهه گذشته، می‌توان چند محور اصلی را در رفتار راهبردی این کشور مشاهده کرد. این محورها که حاصل مطالعه اقدامات عملی و بیانیه‌های رسمی این کشور است، چارچوبی برای درک جایگاه کنونی امارات در معادلات منطقه فراهم می‌آورد.
آینده‌نگری؛ سرمایه‌گذاری در فناوری، آموزش و زیرساخت‌ها با نگاه به افق ۲۰۳۰ و ۲۰۵۰ انجام شده است. شبکه‌سازی امنیتی چندلایه؛ امارات به جای یک شریک امنیتی، شبکه‌ای از روابط با آمریکا، فرانسه، روسیه، چین و به‌تدریج اسرائیل ایجاد کرد. عادی‌سازی با اسرائیل در چارچوب توافق‌های ابراهیم، پایه‌های یک محور امنیتی جدید را در مقابل ایران ایجاد نمود. خروج از سایه عربستان در بحران‌های منطقه‌ای، نشان از تعریف سیاست خارجی مستقل بر اساس منافع ملی داشت. اولویت اقتصادی بر امنیتی در تنوع‌بخشی به اقتصاد و کاهش وابستگی به نفت، پایه‌های استقلال راهبردی را مستحکم کرد. حفظ گزینه‌های باز و نهادسازی به جای شخص‌محوری نیز از دیگر اصول قابل مشاهده در این برنامه‌ریزی بوده است.
بحران‌های ۲۰۱۱ در جهان عرب، برای امارات یک موقعیت راهبردی بود. این کشور با هدف نزدیک‌تر کردن میدان رقابت به مرزهای ایران، در بحران‌های مصر، لیبی، سوریه و یمن نقش‌آفرینی فعال داشت. در حوزه نظامی، امارات در این دوره جهشی چشمگیر داشت: خرید سامانه‌های پدافندی پیشرفته، آغاز تولید پهپادهای بومی، تأسیس پایگاه‌های نظامی در اریتره و سومالی، و آغاز همکاری پنهان با اسرائیل در حوزه سایبری و اطلاعاتی.
بخش دوم: مشارکت نظامی امارات؛ گزارش‌ها و مستندات
۱. حملات هوایی مخفیانه به خاک ایران
روزنامه وال‌استریت ژورنال در گزارشی به نقل از منابع مطلع، گزارش داد که امارات متحده عربی در جریان جنگ ایران و حتی پس از اعلام آتش‌بس در ماه آوریل، ده‌ها حمله هوایی مخفیانه علیه ایران انجام داده است. بر اساس این گزارش که توسط چندین رسانه از جمله آنادولو و یو‌اس‌ای تودی بازتاب داده شده، آمریکا و اسرائیل اطلاعات لازم برای این حملات را در اختیار امارات قرار داده‌اند.
به گزارش این روزنامه، اهداف شامل جزایر قشم و ابوموسی، بندرعباس، پالایشگاه نفت لاوان و مجتمع پتروشیمی عسلویه بوده است. حمله به مجتمع عسلویه به ویژه با هماهنگی اسرائیل انجام شد و واکنش‌های بین‌المللی گسترده‌ای به دنبال داشت؛ به‌گونه‌ای که مقامات آمریکایی از تل‌آویو خواستند حملات به تأسیسات انرژی ایران را متوقف کند.
وال‌استریت ژورنال همچنین گزارش داده که ایران در طول جنگ بیش از ۲۸۰۰ موشک و پهپاد به سمت امارات شلیک کرده که این کشور را به هدف‌ترین منطقه درگیری تبدیل کرده است.
بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، این حملات باعث تشدید شکاف در میان اعضای شورای همکاری خلیج فارس شده است. عربستان سعودی در اوایل آوریل به آمریکا ابراز نگرانی کرد که حملات امارات، تأسیسات انرژی منطقه را در معرض تلافی ایران قرار می‌دهد و ثبات بازارهای جهانی نفت را تهدید می‌کند. مقامات سعودی از واشنگتن خواستند بر ابوظبی فشار آورد تا حملات خود را متوقف کند.
۲. استقرار سامانه گنبد آهنین و نیروهای اسرائیلی در امارات
پایگاه خبری آکسیوس به نقل از دو مقام اسرائیلی و یک مقام آمریکایی گزارش داد که اسرائیل در مراحل ابتدایی جنگ، یک سامانه گنبد آهنین را همراه با ده‌ها نیروی عملیاتی به امارات اعزام کرده است. به گفته یک مقام ارشد اسرائیلی، این نخستین بار بود که اسرائیل یک سامانه گنبد آهنین را به کشور دیگری ارسال می‌کند.
نیویورک تایمز در گزارشی تأیید کرد که نظامیان اسرائیلی برای راه‌اندازی این سامانه به امارات سفر کرده‌اند. این نخستین بار است که سامانه گنبد آهنین در یک کشور عربی مستقر می‌شود.
میری رگو، وزیر حمل‌ونقل اسرائیل، این اقدام را تأیید کرد. همچنین مایک والتز، نماینده دائم ایالات متحده در سازمان ملل متحد، اعلام کرد که امارات از این سامانه ارسالی توسط اسرائیل استفاده کرده است. به گفته وی، امارات نخستین کشوری است که پس از آمریکا و اسرائیل، این سامانه را برای رهگیری ده‌ها موشک شلیک‌شده از سوی ایران به کار گرفته است.
مقام‌های امارات تاکنون جزئیات این گزارش‌ها را به‌طور رسمی تأیید یا تکذیب نکرده‌اند.
۳. ادعای سفر مخفیانه نتانیاهو؛ روایت‌های متفاوت
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در اظهاراتی اعلام کرد که در طول جنگ با ایران، به‌صورت محرمانه به امارات سفر کرده و با محمد بن زاید، رئیس‌جمهور امارات، دیدار کرده است. با این حال، وزارت خارجه امارات متحده عربی این ادعا را «کاملاً بی‌اساس» خواند و رد کرد. خبرگزاری رسمی امارات (وام) در بیانیه‌ای تأکید کرد که روابط این کشور با اسرائیل «عمومی است و در چارچوب توافق‌های ابراهیم انجام می‌شود و مبتنی بر ترتیبات غیرشفاف یا غیررسمی نیست».
بر اساس گزارش کانال ۱۲ رژیم صهیونیستی، تصمیم نتانیاهو برای افشای این سفر، ناشی از نگرانی‌های سیاسی بوده و مقامات اماراتی از این اقدام خشمگین شده‌اند. در نتیجه، مستقل از این گزارش‌ها، امکان راستی‌آزمایی عمومی این ادعا همچنان محدود است.
۴. ابعاد هماهنگی نظامی و اطلاعاتی
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، همکاری نظامی، امنیتی و اطلاعاتی میان اسرائیل و امارات در جریان جنگ به سطحی بی‌سابقه رسیده است. مقامات اسرائیلی و اماراتی گفته‌اند که از آغاز جنگ، دو کشور در عرصه‌های نظامی و سیاسی هماهنگی نزدیکی داشته‌اند. نیروی هوایی اسرائیل چندین حمله برای نابودسازی موشک‌های کوتاه‌برد مستقر در جنوب ایران انجام داده تا پیش از شلیک، از هدف قرار گرفتن امارات جلوگیری شود.
۵. اسناد رسمی؛ ارتقای جایگاه صادراتی امارات
وزارت بازرگانی ایالات متحده در تیرماه ۱۴۰۵، با صدور بخشنامه‌ای رسمی، جایگاه صادراتی امارات را به‌طور قابل‌توجهی ارتقا داد. بر اساس این سند که در روزنامه فدرال رجیستر منتشر شده، امارات از گروه کشورهای دارای محدودیت صادراتی خارج و به گروه A:5 منتقل شد که شامل شرکای نزدیک آمریکا می‌شود.
وزارت بازرگانی این اقدام را «به رسمیت شناختن نقش امارات به عنوان شریک دفاعی اصلی آمریکا و حمایت آن از منافع امنیت ملی ایالات متحده، از جمله عملیات خشم حماسی (Operation Epic Fury)» اعلام کرده است. بر اساس این بخشنامه، امارات دسترسی بدون مجوز به تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی، فناوری‌های نظامی منتخب، ماهواره‌های تجاری و فناوری‌های دوگانه در حوزه انرژی و هسته‌ای غیرنظامی پیدا کرده است.
کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌المللی وزارت خارجه ایران، در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که این سند «اعتراف رسمی واشنگتن و سند رسوایی ابوظبی» است و امارات باید در قبال حمایت از تجاوز نظامی علیه ایران پاسخگو باشد.
۶. آمار حملات ایران به امارات
وزارت دفاع امارات اعلام کرده است که ایران از زمان آغاز جنگ تا زمان انتشار این گزارش، حدود ۵۵۱ موشک بالستیک، ۲۹ موشک کروز و بیش از ۲۲۰۰ پهپاد را به سمت این کشور شلیک کرده است. به گفته این وزارتخانه، بیشتر این موشک‌ها و پهپادها رهگیری و منهدم شده‌اند، اما شماری از آنها توانسته‌اند به اهداف نظامی و غیرنظامی در داخل کشور اصابت کنند.
بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، پیامدهای اقتصادی برای امارات قابل‌توجه بوده است: بیش از ۱۲۰ میلیارد دلار از ارزش بازار سهام دبی و ابوظبی کاسته شده و بیش از ۱۸۴۰۰ پرواز به دلیل ناامنی‌های منطقه‌ای لغو شده است.
بخش سوم: تأیید رسمی مشارکت نظامی امارات
در ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۶، مقامات امارات رسماً تأیید کردند که نیروهای مسلح این کشور در «عملیات خشم حماسی» به رهبری آمریکا مشارکت داشته‌اند. به گفته مقامات اماراتی، این عملیات در هماهنگی با نیروهای متفق و در چارچوب تلاش گسترده‌تر برای مقابله با تهدیدات امنیتی و حمایت از ثبات منطقه‌ای انجام شده است. مقامات اماراتی از ارائه جزئیات درباره تعداد هواپیماها، پرسنل یا اهداف خاص خودداری کردند.
پیش از این، دریادار برد کوپر، فرمانده سنتکام، در نشست کمیته نیروهای مسلح سنا اعلام کرده بود که پنج کشور شریک در منطقه «نه فقط به‌صورت مفهومی، بلکه به‌صورت عملی در کنار ایالات متحده در زمینه دفاع» قرار دارند و به‌صراحت از امارات، بحرین، کویت، قطر و عربستان سعودی به عنوان شرکای استثنایی نام برد.
بخش چهارم: پیامدهای راهبردی و تحول در سیاست امارات
جنگ ایران، استراتژی منطقه‌ای امارات را به طور قابل‌توجهی بازتعریف کرده است. به گزارش بی‌بی‌سی، امارات که به‌طور سنتی به عنوان یکی از مراکز باثبات منطقه در حوزه تجارت، امور مالی و سرمایه‌گذاری شناخته می‌شد، خود را تحت تأثیر جنگی یافت که تلاش کرده بود از آن دور بماند. حملات ایران به خاک امارات، آسیب‌پذیری‌هایی را آشکار کرد که مدل دیرینه «صلح از طریق تجارت» را در این کشور به چالش کشیده است. همین موضوع ابوظبی را به سمت تقویت روابط نظامی با شرکای اصلی خود، به ویژه آمریکا و اسرائیل، سوق داده است.
محمد بن زاید، رئیس امارات، در نخستین سخنرانی خود پس از آغاز جنگ گفت که امارات «طعم‌های آسان» نیست و تأکید کرد که این کشور «قوی‌تر از گذشته» از این بحران خارج خواهد شد. انور قرقاش، مشاور رئیس امارات، نیز گفته است که این حملات ابوظبی را به تعمیق روابط امنیتی با آمریکا ترغیب خواهد کرد.
جمع‌بندی
بر اساس گزارش‌های منتشرشده، اسناد رسمی و اعلام‌های مقامات، تصویری از افزایش نقش امنیتی و نظامی امارات در جنگ ایران ترسیم شده است:
- نخست، وال‌استریت ژورنال در گزارشی به نقل از منابع مطلع، گزارش داده که امارات در جریان جنگ، ده‌ها حمله هوایی مخفیانه علیه اهدافی در خاک ایران انجام داده و آمریکا و اسرائیل اطلاعات لازم برای این حملات را در اختیار آن قرار داده‌اند.
- دوم، بر اساس گزارش آکسیوس و نیویورک تایمز و اظهارات مقامات اسرائیلی و آمریکایی، سامانه گنبد آهنین و نیروهای عملیاتی اسرائیل در امارات مستقر شده‌اند که نشان‌دهنده سطح بی‌سابقه همکاری نظامی میان دو کشور در جریان جنگ است. مقام‌های امارات تاکنون این گزارش‌ها را به‌طور رسمی تأیید نکرده‌اند.
- سوم، وزارت بازرگانی آمریکا با صدور بخشنامه‌ای رسمی، جایگاه صادراتی امارات را ارتقا داده و دسترسی این کشور به تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی و فناوری‌های نظامی را تسهیل کرده است. این وزارتخانه در توجیه این اقدام، به نقش امارات در حمایت از «منافع امنیت ملی آمریکا» در جریان جنگ ایران (عملیات خشم حماسی) اشاره کرده است.
- چهارم، مقامات امارات در ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۶ رسماً تأیید کردند که نیروهای مسلح این کشور در عملیات به رهبری آمریکا مشارکت داشته‌اند. فرمانده سنتکام نیز پنج کشور از جمله امارات را به عنوان شرکایی توصیف کرده که «به‌صورت عملی در کنار ایالات متحده در زمینه دفاع» قرار دارند.
صرف‌نظر از اختلاف روایت‌ها درباره برخی جزئیات، مجموعه گزارش‌های منتشرشده و اسناد رسمی نشان می‌دهد که همکاری امنیتی و نظامی میان امارات، آمریکا و اسرائیل در جریان بحران ۲۰۲۶ وارد مرحله‌ای کم‌سابقه شده است؛ موضوعی که می‌تواند پیامدهای بلندمدتی برای موازنه امنیتی خلیج فارس داشته باشد.
فهرست منابع
۱. اسناد و بیانیه‌های رسمی
· U.S. Department of Commerce. Bureau of Industry and Security (BIS). “Export Control Measures and Licensing Policy Updates: UAE Country Group A:5 Designation.” Federal Register. July 2026.
· UAE Ministry of Defense. Official statements on missile and drone interceptions. March-July 2026.
· UAE Ministry of Foreign Affairs. Response to claims of Netanyahu visit. May 2026.
· UAE Official Confirmation of Participation in Operation Epic Fury. July 2026.
· U.S. Central Command (CENTCOM). Admiral Brad Cooper Testimony before Senate Armed Services Committee. May 2026.
۲. گزارش‌های خبری بین‌المللی
· The Wall Street Journal. “UAE carried out dozens of covert airstrikes against Iran during war.” 29 May 2026.
· The New York Times. “Israel Said to Have Helped Defend Emirates in Iran War With Iron Dome.” 1 May 2026.
· Axios. “Israel secretly deployed Iron Dome to UAE during Iran war.” 26 April 2026.
· BBC News. “Netanyahu says he ‘secretly visited’ UAE during war with Iran.” 12 May 2026.
· Associated Press (AP). “UAE denies Netanyahu secretly visited the country during the Iran war.” 12 May 2026.
· The National. “US to ‘significantly upgrade’ UAE’s export status in recognition of defence partnership.” 10 July 2026.
· TechRepublic. “UAE Wins License-Free AI Chip Access After Backing U.S. Security Efforts in Iran Conflict.” 16 July 2026.
· Chatham House. “Should the Gulf Arab states join the war against Iran?” 19 March 2026.
۳. رسانه‌های منطقه‌ای و بازنشرها
· Middle East Eye. “UAE joined US-Israeli war against Iran from the outset: Report.” 29 May 2026.
· Ynetnews. “Report: UAE struck dozens of targets in Iran during war, coordinated with Israel and US.” 28 May 2026.
· Hindustan Times. “Israel sent its Iron Dome and troops to UAE for fighting Iranian missiles: Report.” 27 April 2026.
· PressTV. “UAE joined US-Israeli aggression against Iran from outset: Report.” 29 May 2026.
· Mehr News Agency. “UAE played main role in US-Israel attacks on Iran from outset.” 30 May 2026.
· Pakistan Today. “UAE confirms participation in US-led strikes on Iran.” 12 July 2026.