مهدی غنچه
مفضل بن عمر از امام صادق علیه‌السلام نقل می‌کند که حضرت فرمودند: «مفضل، سیزده نفر از یاران حضرت حجت عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف در روز ظهور، از زنان هستند.» مفضل می‌گوید از امام پرسیدم: «وَما يَصنَعْنَ بِهِنَّ؟» این زنان در آن شرایط چه نقشی خواهند داشت؟ با توجه به اینکه در روایات آمده است که در آغاز حکومت جهانی حضرت مهدی علیه‌السلام، درگیری‌ها و نبردهایی برای برچیده شدن ظلم و استقرار عدالت رخ خواهد داد، جایگاه زنان در چنین فضایی چیست؟
امام صادق علیه‌السلام در پاسخ فرمودند: «يُداوِينَ الجَرحى وَيَقُمْنَ عَلَى المَرضى كَما كُنَّ مَعَ رَسولِ اللهِ ﷺ»؛ یعنی مجروحان را درمان می‌کنند و از بیماران پرستاری می‌کنند، همان‌گونه که در زمان رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله چنین نقشی را بر عهده داشتند.
این روایت نشان می‌دهد که نگاه اسلام به حضور اجتماعی زنان، نگاهی فعال و مسئولانه است. زن در منطق اسلام تنها مخاطب امور شخصی و خانوادگی نیست، بلکه هر جا جامعه اسلامی به توانایی او نیاز داشته باشد، می‌تواند در چارچوب ارزش‌های دینی نقش‌آفرین باشد. در میدان‌های سخت نیز زنان وظایف مهمی بر عهده داشته‌اند؛ وظایفی که گاهی ادامه یافتن مقاومت و پیروزی مسلمانان به آن وابسته بوده است.
در سیره پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله، زنان تنها به پرستاری از مجروحان محدود نبودند. یکی از مسئولیت‌های مهم آنان، سقایت رزمندگان بود. حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها و برخی دیگر از بانوان مسلمان، آب را به رزمندگان می‌رساندند و در شرایط دشوار جنگ، نیازهای اولیه آنان را تأمین می‌کردند. همچنین تهیه و طبخ غذا برای نیروهایی که در میدان نبرد حضور داشتند، از دیگر مسئولیت‌هایی بود که زنان بر عهده می‌گرفتند. روشن است که اگر پشتیبانی مناسب وجود نداشته باشد، حتی توانمندترین نیروهای رزمی نیز با مشکل روبه‌رو خواهند شد.
از سوی دیگر، در منابع تاریخی آمده است که زنان در تعمیر و آماده‌سازی تجهیزات جنگی نیز مشارکت داشتند. در آن روزگار ابزار جنگ، شمشیر، نیزه، سپر و زره بود و اگر این تجهیزات آسیب می‌دید، افرادی باید آن‌ها را تعمیر و آماده استفاده دوباره می‌کردند. بخشی از این مسئولیت نیز بر عهده زنان قرار می‌گرفت. بنابراین، حضور آنان صرفاً عاطفی یا نمادین نبود، بلکه نقشی واقعی و اثرگذار در پشتیبانی جبهه داشت.
اگر این منطق را به زمان امروز تعمیم دهیم، طبیعی است که مصادیق نیز متناسب با پیشرفت فناوری تغییر کند. امروز ابزار دفاعی تنها شمشیر و سپر نیست؛ پهپاد، ریزپرنده، سامانه‌های الکترونیکی، تجهیزات مخابراتی و موشکی بخشی از ابزارهای دفاعی عصر حاضر هستند. همان‌گونه که زنان صدر اسلام تعمیر تجهیزات متناسب با زمان خود را بر عهده می‌گرفتند، در دنیای امروز نیز اگر بانوان در دانشگاه‌های صنعتی، مراکز علمی و پژوهشی، دانش طراحی، ساخت یا تعمیر این تجهیزات را فرا بگیرند، در حقیقت همان نقش تاریخی را با ابزارهای جدید ایفا می‌کنند. همان‌گونه که یک پزشک، پرستار یا مهندس با دانش خود به امنیت و سلامت جامعه کمک می‌کند، متخصصان زن نیز می‌توانند در حوزه‌های علمی و فنی، بخشی از نیازهای جامعه اسلامی را برطرف سازند.
رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله بزرگ‌ترین خدمت خود به زنان را تنها در جلوگیری از رسم زنده‌به‌گور کردن دختران خلاصه نکرد، بلکه زن را به جایگاه حقیقی و تمدن‌ساز او بازگرداند. اسلام به زن شخصیت، مسئولیت و نقش اجتماعی داد و نشان داد که او می‌تواند در کنار حفظ کرامت و عفاف، در ساختن جامعه نیز سهیم باشد.
در کنار این نقش‌های اجتماعی، اسلام مهم‌ترین رسالت زن را نیز فراموش نکرده است. پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله فرمودند: «جهادُ المرأةِ حُسنُ التَّبعُّل»؛ یعنی جهاد زن، نیکو همسرداری کردن است. این سخن به معنای محدود کردن زن نیست، بلکه بیانگر اهمیت بنیاد خانواده است. خانواده سالم، مدرسه تربیت انسان‌های بزرگ است. اگر مادری با ایمان، آگاه، صبور و آشنا با قرآن، روایات و معارف الهی فرزند و همسر خود را تربیت کند، نتیجه آن پرورش انسان‌هایی خواهد بود که در میدان‌های علم، فرهنگ، خدمت و دفاع از جامعه مسئولانه عمل می‌کنند. مردان بزرگ و مجاهد، در بسیاری از موارد، تربیت‌یافته دامان زنانی مؤمن، آگاه و فداکار بوده‌اند؛ زنانی که با ایمان، معرفت و تربیت صحیح، پایه‌های یک جامعه مقتدر و الهی را استوار می‌سازند و خلاصه اینکه مردان مجاهد تربیت یافته زنان عاشق هستند.