بازارهای جهانی مواد غذایی پس از ماه‌ها ثبات نسبی، اکنون با تکانه‌های جدیدی روبرو شده‌اند که زنگ خطر بازگشت تورم سنگین را برای اقتصادهای بزرگ و کوچک به صدا درآورده است. داده‌های تازه سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) نشان می‌دهد که شاخص قیمت‌های جهانی مواد غذایی در ماه ژوئیه به بالاترین سطح خود از ژانویه ۲۰۲۳ رسیده و به عدد ۱۳۱.۱ واحد دست یافته است.
تحلیلگران بر این باورند که این روند صعودی، نتیجه مستقیم تقارن چند بحران همزمان است؛ از استمرار جنگ اوکراین که شریان‌های اصلی صادرات دریای سیاه را مختل کرده تا تنش‌های فزاینده در خاورمیانه که بازارهای انرژی و امنیت غذایی را به هم گره زده است.
غلات و شکر؛ قربانیان اصلی موج گرما و ناامنی
در صدر این افزایش قیمت‌ها، شاخص غلات قرار دارد که با رشدی ۳.۴ درصدی مواجه شده و در این میان، بهای گندم به تنهایی جهشی ۵.۸ درصدی را تجربه کرده است. موج‌های بی‌سابقه گرما در قطب‌های تولید گندم جهان، در کنار خسارات وارده به زیرساخت‌های صادراتی، چشم‌انداز عرضه را تیره کرده است. برآوردهای کارشناسی حاکی از نابودی حدود ۹ میلیون تن محصول استراتژیک از جمله گندم، جو و ذرت تنها در پی موج گرمای اخیر اروپا است.
بازار شکر نیز از این التهاب بی‌نصیب نمانده و با رشدی ۵.۶ درصدی روبرو شده است. خشکسالی‌های مرتبط با پدیده «ال‌نینو» در آسیا و همچنین تغییر کاربری نیشکر در برزیل برای تولید سوخت زیستی، تعادل عرضه و تقاضا را در این بخش برهم زده است.
تنگه هرمز؛ حلقه مفقوده امنیت غذایی
نگرانی‌ها درباره خاورمیانه تنها محدود به قیمت نفت نیست. کارشناسان اقتصادی هشدار می‌دهند که تنگه هرمز به عنوان شاهراه حیاتی انتقال کودهای شیمیایی، نقطه فشار جدیدی بر هزینه تولید محصولات کشاورزی ایجاد کرده است. هرگونه اخلال در امنیت این مسیر می‌تواند به معنای افزایش مستقیم هزینه‌های تولید باشد که در نهایت، قیمت نهایی محصولات غذایی را برای مصرف‌کننده نهایی در سراسر جهان تغییر می‌دهد.
در همین حال، شاخص روغن‌های گیاهی نیز به دلیل تقاضای فزاینده برای سوخت‌های زیستی و رشد قیمت نفت خام، به بالاترین سطح خود در دو سال اخیر رسیده است.
آرامش قبل از طوفان؟
در حالی که بخش گوشت و لبنیات در آخرین گزارش فائو کاهش قیمت را تجربه کرده‌اند، کارشناسان نسبت به این داده‌های آماری خوش‌بینی محدودی دارند. از نگاه نهادهای مالی، افزایش قیمت کالاهای پایه معمولاً با یک تأخیر چندماهه به سفره‌های مردم می‌رسد. «برنامه جهانی غذا» (WFP) با صدور هشداری جدی اعلام کرده است که تداوم شرایط اقلیمی نامساعد، می‌تواند تا پایان سال آینده امنیت غذایی نزدیک به ۵۰ میلیون نفر را در نقاط آسیب‌پذیر جهان با خطر جدی مواجه کند.
با این اوصاف، بانک‌های مرکزی جهان اکنون با چالش پیچیده‌ای روبرو هستند؛ مدیریت تورمی که نه از مسیرهای پولی، بلکه از دل بحران‌های اقلیمی و میادین جنگی سرچشمه می‌گیرد.
عادله سادات میرسجادی