معرفی کتاب «مباني فكري سلفيه جديد»

 

«نوسلفیه» یا «سلفیه جدید» به طیفی از جریان‌های سلفی اطلاق می‌شود که در دوران معاصر ظهور و گسترش یافته‌اند. اگرچه نوسلفیان عمدتاً متأثر از اندیشه‌های ابن‌تیمیه هستند و در بسیاری از مبانی با دیگر جریان‌های سلفی اشتراک دارند، اما تفاوت‌هایی در برخی مبانی و دیدگاه‌ها و نیز رویکردهای تازه آنان در قرائت متون قرآن و روایات، سبب شده است که از آنان با عنوان «نوسلفیه» یاد شود.

در این میان، برخی اندیشمندان با به‌کارگیری اصطلاح «نوسلفیه» موافق نیستند و معتقدند این جریان، مبانی کاملاً جدیدی ایجاد نکرده است که بتوان آن را سلفیه‌ای نو نامید. با این حال، در بررسی جریان‌های معاصر سلفی، می‌توان تأثیر اندیشه‌های ابن‌تیمیه، محمد بن عبدالوهاب، ابوالاعلی مودودی، سید قطب، محمد عبدالسلام فرج و دیگر متفکران را در شکل‌گیری و گسترش این جریان، به‌ویژه در شمال آفریقا و مصر، مشاهده کرد.

کتاب در بررسی مبانی مشترک سلفیان قدیم و جدید، چهار حوزه معرفت‌شناسی، روش‌شناسی، معناشناسی و هستی‌شناسی را مورد توجه قرار می‌دهد. در حوزه معرفت‌شناسی، نویسنده به جایگاه معرفت نقلی و دینی در اندیشه سلفیان و نسبت آن با عقل و شهود می‌پردازد و منابع معرفتی آنان، از جمله حدیث، قرآن و حجیت فعل سلف را بررسی می‌کند.

در حوزه روش‌شناسی نیز سه محور اصلی، یعنی ظاهرگرایی در فهم قرآن، سنت‌گرایی و اعتماد بر سنت سلف مورد بررسی قرار گرفته است. در ادامه، دیدگاه سلفیان درباره روش حسی و مسئله امکان رؤیت خداوند نیز مطرح می‌شود.

یکی از مباحث مهم کتاب، بررسی معناشناسی سلفی و تأکید آنان بر ظاهرگرایی است؛ رویکردی که مخالفت با تأویل و انکار وجود مجاز در قرآن را به دنبال داشته است. در حوزه هستی‌شناسی نیز نگاه حس‌گرایانه سلفیان و پیامدهای آن در تبیین صفات الهی و مسائلی همچون رابطه جهان مادی با عالم برزخ بررسی می‌شود.

بخش سوم کتاب به مبانی فکری سلفیه جدید، با تأکید بر سلفیه جهادی اختصاص دارد و در قالب ده فصل، مهم‌ترین مفاهیم و بنیان‌های فکری این جریان را بررسی می‌کند. مفاهیم توحید و شرک، حاکمیت و خلافت، عبودیت، طاغوت، جماعت، جاهلیت، دارالاسلام و دارالکفر، هجرت، عدو قریب و عدو بعید و جهاد، به‌ترتیب موضوع این فصل‌ها هستند.

کتاب «مبانی فکری سلفیه جدید» تلاش می‌کند با بررسی مبانی نظری و مفاهیم کلیدی سلفیه جدید، تصویری روشن‌تر از ساختار فکری این جریان و به‌ویژه سلفیه جهادی ارائه دهد و زمینه‌ای برای شناخت دقیق‌تر یکی از جریان‌های اثرگذار در تحولات فکری و اجتماعی جهان اسلام فراهم آورد.

«مبانی فکری سلفیه جدید» تألیف سید محمد میرهـاشمی است که در ۳۷۰ صفحه توسط نشر ادیان، وابسته به دانشگاه ادیان و مذاهب قم در سال ۱۳۹۹ منتشر شده است.

↑
خروج از نسخه موبایل