📚 معرفی کتاب «تاریخ و عقائد ماتریدیه» نوشته سید لطف‌الله جلالی
✍️مهدی محمدی شجاعی
در میان مذاهب و مکاتب کلامی اسلام، هر یک کوشیده‌اند به پرسش‌هایی بنیادین درباره خدا، انسان، جهان و راه‌های شناخت حقیقت پاسخ دهند. ماتریدیه یکی از مهم‌ترین این مکاتب است که در آغاز قرن چهارم هجری، با اندیشه‌های ابومنصور ماتریدی در ماوراءالنهر شکل گرفت و در گذر زمان، دامنه نفوذ آن بخش‌های گسترده‌ای از جهان اسلام را دربرگرفت.
کتاب «تاریخ و عقائد ماتریدیه» تلاشی است برای شناخت این مکتب از دو منظر تاریخی و اعتقادی؛ از چگونگی شکل‌گیری و گسترش آن گرفته تا اندیشه‌ها و مبانی کلامی ماتریدیان.
نویسنده در بخش نخست، به پیشینه تاریخی، گستره جغرافیایی و معرفی اندیشمندان ماتریدیه می‌پردازد و چهره‌هایی همچون ابومعین نسفی، نورالدین صابونی، کمال‌الدین ابن‌همام، ملاعلی قاری و شاه ولی‌الله دهلوی را معرفی می‌کند.
در بخش دوم، نوبت به مهم‌ترین باورها و مباحث اعتقادی ماتریدیان می‌رسد؛ مباحثی همچون راه‌های کسب معرفت، جایگاه عقل، حسن و قبح عقلی، شناخت خداوند، توحید و صفات الهی، نبوت، امامت و معاد. در این میان، تأکید ماتریدیه بر نقش عقل در شناخت و پذیرش حسن و قبح عقلی از مباحث مهمی است که در شکل‌گیری دیگر دیدگاه‌های کلامی آنان نیز تأثیر گذاشته است.
در نهایت، کتاب با نگاهی تطبیقی، اندیشه‌های ماتریدیه را در کنار اشاعره، معتزله و امامیه قرار می‌دهد تا خواننده تصویری روشن‌تر از جایگاه این مکتب در منظومه اندیشه کلامی اسلام به دست آورد.
«تاریخ و عقائد ماتریدیه» از این منظر، تنها گزارشی از یک مذهب کلامی نیست؛ بلکه فرصتی است برای شناخت یکی از جریان‌های اثرگذار در تاریخ اندیشه اسلامی و آشنایی با نحوه مواجهه آن با پرسش‌های بنیادین ایمان و عقل.
📖 تاریخ و عقائد ماتریدیه
نوشته سید لطف‌الله جلالی
🏛️ انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب ـ قم
📄 ۳۸۸ صفحه
📅 چاپ ۱۳۸۶