معرفی کتاب «عوامل پیشرفت شیعه در دنیای معاصر با تأکید بر آراء و سیره امام موسی صدر» نوشته سید علی بطحای
امام موسی صدر از چهره‌های برجسته و تأثیرگذار جهان اسلام در دوران معاصر است؛ شخصیتی که چه در دوران حضور خود و چه پس از ربوده‌شدن و ناپدیدشدنش، همواره مورد توجه و تکریم اندیشمندان، روحانیان و سیاست‌مداران لبنان و دیگر نقاط جهان بوده است. آراء و اندیشه‌های او در جهان اسلام، رویکردی راهگشا و پیشرو داشته و همچنان موضوع پژوهش و گفت‌وگوست.
جایگاه امام موسی صدر نزد بزرگان دینی و سیاسی نیز گواهی بر اهمیت شخصیت و اندیشه اوست. امام خمینی(ره) از ایشان با عنوان «اولاد عزیز» خود یاد کرده‌اند و پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، حتی به نقش و مدیریت او در آینده نظام جمهوری اسلامی می‌اندیشیدند. رهبر معظم انقلاب، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای نیز از امام موسی صدر با تعابیری همچون «اندیشمند پیشرو»، «علامه» و «عنصری ممتاز» یاد کرده‌اند.
مقبولیت و نفوذ کلام امام موسی صدر به جهان اسلام محدود نبود و در میان پیروان ادیان دیگر، به‌ویژه مسیحیان لبنان، نیز بازتاب گسترده‌ای داشت. سخنرانی‌ها و حضور او در کلیساها و دیرهای مسیحی چنان تأثیری بر مخاطبان می‌گذاشت که برخی از آنان از او با تعبیر «قدیس مسیحی» یاد می‌کردند. این ارتباط سازنده با پیروان دیگر ادیان، بخشی از رویکرد او به گفت‌وگو، همزیستی و همگرایی اجتماعی بود.
بسیاری از شیعیان و بزرگان لبنان، عزت و جایگاه اجتماعی امروز جامعه شیعی این کشور را حاصل تلاش‌ها و فعالیت‌های بیست‌ساله امام موسی صدر می‌دانند. ازاین‌رو، پرسش اساسی این کتاب آن است که امام موسی صدر چگونه توانست در جامعه شیعی لبنان تحولی بنیادین ایجاد کند و آنان را از وضعیت محرومیت و حاشیه‌نشینی به سوی هویت، عزت و نقش‌آفرینی اجتماعی سوق دهد.
کتاب «عوامل پیشرفت شیعه در دنیای معاصر با تأکید بر آراء و سیره امام موسی صدر» می‌کوشد با بررسی زندگی، اندیشه و عملکرد امام موسی صدر، عوامل و موانع پیشرفت شیعه را شناسایی کند و نشان دهد که چگونه می‌توان از سیره و روش او به‌عنوان الگویی برای پیشرفت و تعالی جامعه شیعی در جهان معاصر بهره گرفت.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر در شش فصل تنظیم شده است.
در فصل نخست، نویسنده به زندگی امام موسی صدر پرداخته و دوران تحصیل، فعالیت‌های علمی و اجتماعی و مهم‌ترین رویدادهای زندگی او را بررسی کرده است. انتشار مجله «مکتب اسلام»، پایه‌گذاری مدرسه «دین و دانش»، مهاجرت به لبنان و اقدامات سازنده او در این کشور از جمله موضوعات این فصل است.
فصل دوم به بررسی جغرافیای سیاسی و فرهنگی لبنان در دوران حضور امام موسی صدر اختصاص دارد. نویسنده در این فصل، فضای اجتماعی و سیاسی لبنان و اندیشه‌های حاکم بر جامعه آن روز را بررسی می‌کند تا زمینه‌های فعالیت و تأثیرگذاری امام موسی صدر روشن‌تر شود.
در فصل سوم، «زمانه‌شناسی» در سیره امام موسی صدر مورد توجه قرار گرفته است. نویسنده با بررسی این ویژگی در اندیشه و عملکرد او، به تبیین ابزارها و عوامل پیشرفت جامعه شیعی می‌پردازد.
فصل چهارم به شیوه مواجهه امام موسی صدر با مخالفان سیاسی و اجتماعی اختصاص دارد. در این فصل، برخورد او با گروه‌ها و جریان‌های مختلف ایرانی و فلسطینی و همچنین مواضع او در برابر اسرائیل، ناکثان و معاندان بررسی شده و تلاش شده است نشان داده شود که امام موسی صدر چگونه مخالفان خود را دسته‌بندی می‌کرد و در برابر هر گروه چه رویکردی در پیش می‌گرفت.
در فصل پنجم، آسیب‌شناسی پراکندگی جامعه انسانی از نگاه امام موسی صدر بررسی شده است. نویسنده در این بخش، الگوهای پیشرفت جامعه شیعی را با محوریت انسان تبیین کرده و دیدگاه امام موسی صدر درباره همگرایی را مورد توجه قرار داده است. از نظر او، این همگرایی در چهار سطح قابل بررسی است: اتحاد انسانی، اتحاد دینی، اتحاد اسلامی و اتحاد شیعی.
در فصل ششم نیز برخی از اقدامات امام موسی صدر در مسیر پیشرفت و توانمندسازی جامعه شیعی بازخوانی و بررسی شده است.
کتاب «عوامل پیشرفت شیعه در دنیای معاصر با تأکید بر آراء و سیره امام موسی صدر» حاصل پایان‌نامه کارشناسی ارشد سید علی بطحایی است که پس از انجام تحقیقات تکمیلی، نخستین‌بار در سال ۱۳۹۳ منتشر شد و در سال ۱۴۰۰ به چاپ دوم رسید.
این اثر در ۳۴۳ صفحه و توسط نشر ادیان، وابسته به دانشگاه ادیان و مذاهب قم منتشر شده است.