معرفی کتاب «مریم آیت آفرینش»

«مریم، آیت آفرینش» / سید حسن بزرگی
به قلم مهدی محمدی شجاعی
حضرت مریم(س)، مادر حضرت عیسی(ع)، یکی از برجسته‌ترین شخصیت‌های مشترک میان اسلام و مسیحیت است؛ شخصیتی که در سنت یهودی نیز، از منظری متفاوت، مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، سیمای مریم در متون و سنت‌های دینی گوناگون، یکسان نیست و همین تفاوت‌ها، پرسش‌ها و ابهام‌های فراوانی را درباره جایگاه و شخصیت او پدید آورده است.
کتاب «مریم، آیت آفرینش» پژوهشی تطبیقی درباره شخصیت حضرت مریم(س) در متون دینی، مسیحی، اسلامی، یهودی و برخی متون گنوسی است. نویسنده در این اثر کوشیده است سیمای مریم را در این سنت‌ها بررسی و مقایسه کند و نسبت میان روایت‌های گوناگون درباره زندگی، شخصیت و مقام قدسی او را نشان دهد.
در این کتاب، روایت مسیحیت از مریم به‌عنوان مادر حضرت عیسی(ع)، برداشت‌های متفاوت سنت یهودی و تصویر قرآن از او به‌عنوان بانویی پاکدامن و برگزیده، در کنار یکدیگر بررسی شده‌اند. همچنین مسئله بارداری شگفت‌انگیز حضرت مریم و تولد حضرت عیسی(ع) به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نشانه‌های آفرینش الهی مورد توجه قرار گرفته است.
یکی از مباحث مهم کتاب، بررسی شبهه الوهیت حضرت مریم و نسبت آن با مفاهیمی همچون «سوفیا» در الهیات و اندیشه‌های باستانی و مسیحی است. نویسنده در ادامه، به مفهوم «بزرگ‌بانوی هستی» و جایگاه حضرت مریم در این منظومه فکری پرداخته و در نهایت، تناظر میان مقام مریم(س) و حضرت فاطمه زهرا(س) را نیز بررسی کرده است.
از دیگر مباحث قابل توجه کتاب، مسئله‌ای است که در آیه ۲۸ سوره مریم درباره تعبیر «یا أختَ هارون» مطرح شده است. اینکه مقصود از «هارون» در این تعبیر چه کسی است و چگونه می‌توان میان این تعبیر قرآنی و فاصله تاریخی میان حضرت مریم(س)، حضرت موسی(ع) و حضرت هارون(ع) جمع کرد، از پرسش‌های دیرینه در تفسیر قرآن است. نویسنده در بخشی با عنوان «کدام مریم؟ خواهر هارون یا مادر عیسی؟» به بررسی این مسئله و دیدگاه‌های مطرح‌شده درباره آن پرداخته است.
کتاب همچنین موضوعاتی همچون داستان زندگی مریم، ریشه‌شناسی نام او، یوسف نجار، روح‌القدس، مریم در نگاه مسیح و کلیسا، روایت‌های مربوط به ولادت مریم، داستان مریم در قرآن، حقیقت نفخ روح، نقش جبرئیل، بکرزایی، معجزه، دیدگاه متکلمان و قرآن‌پژوهان، شبهه الوهیت مریم، جایگاه زن و عنصر مادینه در الهیات باستان، سوفیا، مریم در اندیشه مسیحی و نسبت مریم‌شناسی با حضرت فاطمه زهرا(س) را بررسی می‌کند.
در مجموع، «مریم، آیت آفرینش» را می‌توان پژوهشی گسترده در حوزه مریم‌شناسی دانست که با رویکردی تطبیقی، شخصیت حضرت مریم(س) را در سنت‌های توحیدی و برخی جریان‌های گنوسی بررسی کرده و می‌کوشد به شماری از پرسش‌ها و ابهام‌های تاریخی، دینی و کلامی درباره این شخصیت مهم پاسخ دهد.
کتاب «مریم، آیت آفرینش» نوشته سید حسن بزرگی، در سه بخش و ۶۱۶ صفحه، نخستین‌بار در سال ۱۴۰۰ توسط نشر ادیان وابسته به دانشگاه ادیان و مذاهب منتشر شده است.