✨ معرفی کتاب «جمرستان؛ سرگذشت جنبش اسلام‌گرای عراق» نوشته سید علی مؤمن
بقلم مهدی محمدی شجاعی
📚 روایت یک قرن مبارزه، اندیشه و تحولات سیاسی در عراق
جنبش اسلام‌گرای عراق چگونه شکل گرفت؟ چه عواملی زمینه‌ساز ظهور حزب دعوت اسلامی شد؟ آیت‌الله سید محمدباقر صدر چه نقشی در هدایت این جریان ایفا کرد و اسلام‌گرایان عراقی در مواجهه با حکومت بعث و سرکوب‌های رژیم صدام حسین چه مسیری را پیمودند؟
کتاب «جمرستان؛ سرگذشت جنبش اسلام‌گرای عراق» تلاشی پژوهشی برای پاسخ به این پرسش‌ها و بازخوانی یکی از مهم‌ترین و در عین حال کمتر شناخته‌شده‌ترین فصل‌های تاریخ معاصر عراق است؛ تاریخی که در آن، دین، سیاست، مرجعیت، هویت اجتماعی و مبارزه با قدرت حاکم به شکلی پیچیده درهم تنیده شده‌اند.
سید علی مؤمن در این اثر، سیر تحولات جنبش اسلام‌گرای عراق را از ریشه‌های تاریخی آن در اوایل قرن بیستم تا دگرگونی‌های سیاسی دهه نخست قرن بیست‌ویکم دنبال می‌کند. نویسنده نشان می‌دهد که این جنبش چگونه از حرکت‌های دینی و ملی در برابر استعمار آغاز شد، چه مراحلی را برای دستیابی به سازمان‌دهی سیاسی پشت سر گذاشت و چگونه در مواجهه با تحولات داخلی و منطقه‌ای، مسیرهای تازه‌ای را تجربه کرد.
از نهضت‌های ضد استعماری تا شکل‌گیری حزب دعوت اسلامی
کتاب در نه فصل، خواننده را با فراز و فرودهای این جریان همراه می‌کند؛ از ریشه‌های بیداری اسلامی و تلاش‌های نخستین علمای عراق برای مقابله با اشغالگران انگلیسی، تا شکل‌گیری حزب دعوت اسلامی در نجف و نقش اندیشمندان و شخصیت‌های دینی در سازمان‌دهی آن.
در ادامه، رقابت و رویارویی جریان‌های اسلامی با حکومت‌های وقت، تحولات دوران عبدالکریم قاسم و حزب بعث، جایگاه مرجعیت دینی و تأثیر پیروزی انقلاب اسلامی ایران بر فضای سیاسی عراق بررسی می‌شود. بخش مهمی از کتاب نیز به مبارزات آیت‌الله سید محمدباقر صدر، سرکوب اسلام‌گرایان، تبعیدها و اعدام‌ها، چالش‌های وحدت گروه‌های اسلامی و شکل‌گیری شاخه‌های مسلحانه اختصاص دارد.
سرانجام، کتاب به قیام‌های مردمی، سال‌های پایانی حکومت بعث و سرنگونی رژیم صدام حسین می‌رسد؛ نقطه عطفی که زمینه ورود جنبش‌های اسلامی به مرحله‌ای تازه از حیات سیاسی عراق را فراهم کرد.
پژوهشی فراتر از یک روایت تاریخی
یکی از ویژگی‌های مهم این اثر، تلاش برای عبور از روایت‌های کلیشه‌ای و ساده‌انگارانه درباره جنبش اسلام‌گرای عراق است. نویسنده با تکیه بر هفت سال پژوهش، مطالعه منابع فارسی، عربی و انگلیسی و گفت‌وگو با شماری از چهره‌ها، رهبران و فعالان این جریان، می‌کوشد تصویری مستندتر و دقیق‌تر از زمینه‌های پیدایش، تحولات فکری، ساختار تشکیلاتی و تجربه سیاسی آن ارائه دهد.
از این منظر، «جمرستان» صرفاً گزارشی از ظهور و سقوط حکومت‌ها یا زندگی شخصیت‌های سیاسی نیست؛ بلکه تلاشی برای فهم نسبت میان اندیشه دینی و کنش سیاسی، نقش مرجعیت در تحولات اجتماعی و تأثیر ساختار قدرت بر سرنوشت جنبش‌های اسلامی است.
شناخت تحولات معاصر عراق، بدون درک پیشینه جنبش‌های اسلامی و نقش شخصیت‌هایی چون آیت‌الله سید محمدباقر صدر، ناتمام خواهد بود. این کتاب فرصتی فراهم می‌کند تا خواننده با زمینه‌های تاریخی و فکری تحولات عراق آشنا شود و ریشه‌های بسیاری از دگرگونی‌های سیاسی این کشور را در بستری گسترده‌تر بررسی کند.