یوسف مجیدزاده، باستانشناس برجسته ایرانی و از چهرههای شناختهشده مطالعات پیش از تاریخ ایران، در ۹۰ سالگی در فرانسه درگذشت. نام او بیش از هر چیز با کاوشهای باستانشناختی در جیرفت و تلاش برای بازشناسی جایگاه تمدن جنوبشرق ایران در تاریخ باستان پیوند خورده است.
مجیدزاده در سال ۱۳۱۵ در تبریز به دنیا آمد و تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته باستانشناسی دانشگاه تهران ادامه داد. او پس از پایان تحصیلات کارشناسی، برای ادامه تحصیل به ایالات متحده رفت و در دانشگاه ایلینوی در رشته باستانشناسی و مطالعات پیش از تاریخ و تمدن بینالنهرین به تحصیل پرداخت. وی پس از دریافت درجه دکتری در سال ۱۳۵۵ به ایران بازگشت و فعالیت دانشگاهی خود را در گروه باستانشناسی و تاریخ هنر دانشگاه تهران ادامه داد. او در سال ۱۳۵۶ به مرتبه دانشیاری رسید و پس از سالها فعالیت علمی، در دهه ۱۳۶۰ بازنشسته شد.
بااینحال، بازنشستگی پایان فعالیتهای باستانشناختی او نبود. مجیدزاده در سالهای بعد بار دیگر به ایران بازگشت تا سرپرستی کاوشهای باستانشناختی در منطقه جیرفت را بر عهده بگیرد؛ منطقهای که کشفیات آن در حوزه هلیلرود، نگاه پژوهشگران به پیشینه تاریخی جنوبشرق ایران را تحت تأثیر قرار داد.
کاوشهای او در محوطههایی همچون کنارصندل، در نزدیکی جیرفت، از مهمترین بخشهای کارنامه علمیاش به شمار میروند. کشف آثار و اشیای باستانی در این منطقه، توجه پژوهشگران ایرانی و خارجی را به ظرفیتهای تاریخی و فرهنگی آن جلب کرد و بحثهای تازهای درباره شکلگیری و گسترش جوامع پیچیده در فلات ایران و ارتباط آنها با دیگر تمدنهای باستانی به جریان انداخت. مجیدزاده بر اهمیت جیرفت در بازنگری روایتهای رایج درباره تاریخ تمدن در خاورمیانه تأکید داشت و این منطقه را یکی از حلقههای مهم در شناخت گذشته باستانی ایران میدانست.
فعالیتهای او به جیرفت محدود نبود. کاوش در تپه قبرستان در دشت قزوین و محوطه ازبکی نیز در شمار فعالیتهای باستانشناختی او قرار داشت. این پژوهشها در کنار مطالعات او درباره پیش از تاریخ ایران و بینالنهرین، کارنامهای را شکل داد که در آن کاوش میدانی و کوشش برای بازسازی تاریخی جوامع باستانی به یکدیگر پیوند خورده بودند.
اهمیت کار مجیدزاده تنها در کشف آثار باستانی خلاصه نمیشد؛ پژوهشهای او در شناساندن یافتههای جیرفت و طرح پرسشهایی درباره جایگاه این منطقه در تاریخ تمدن نیز سهم داشت. کشفیات حوزه هلیلرود ضرورت توجه بیشتر به محوطههای باستانی کمترشناختهشده ایران را برجسته کرد و نشان داد که شناخت تاریخ باستانی این سرزمین بدون بررسی دقیق مناطق مختلف آن کامل نخواهد بود.
در پی درگذشت این باستانشناس، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی نیز با انتشار پیامی، فقدان او را ضایعهای برای جامعه علمی و میراث فرهنگی ایران دانست و بر ماندگاری دستاوردهای پژوهشیاش در شناخت تاریخ و تمدن کشور تأکید کرد.
با درگذشت یوسف مجیدزاده، یکی از پژوهشگرانی از میان رفت که بخش مهمی از فعالیت علمی خود را صرف کاوش در لایههای کمترشناختهشده گذشته ایران کرد. میراث او را باید نهفقط در یافتههای باستانشناختی، بلکه در کوشش برای بازتعریف جایگاه محوطههایی چون جیرفت در روایت تاریخ باستان جستوجو کرد؛ تلاشی که اهمیت آن با ادامه پژوهشها و بررسیهای علمی در این منطقه روشنتر خواهد شد.
