معرفی کتاب «فقه عبادی»
نوشته محمد جمالی و مصطفی ذوالفقارطلب
بقلم مهدی محمدی شجاعی
فقه اسلامی، جلوه‌ای از بُعد عملی دین و بیانگر اهتمام اسلام به سامان‌دهی زندگی فردی و اجتماعی انسان بر پایه احکام الهی است. از همین رو، فراگیری و آموزش فقه همواره جایگاهی ویژه در سنت علمی مسلمانان داشته است.
فقه اسلامی در میان دیگر علوم اسلامی، از نظام‌مندی و روش‌شناسی استواری برخوردار است؛ چراکه بر پایه اجتهاد فقها از نصوص شرعی و با بهره‌گیری از اصول و قواعد فقهی شکل گرفته است. در این میان، مذهب فقهی شافعی از جایگاهی برجسته برخوردار است؛ مذهبی که شکل‌گیری و تکامل آن با تجربه‌های علمی و عملی پیشوای آن، امام محمد بن ادریس شافعی، پیوندی عمیق دارد.
امام شافعی با بهره‌گیری از علوم رایج عصر خود، آشنایی با زبان و فرهنگ عربی، تجربه‌های مدیریتی و حضور در محیط‌های علمی حجاز و عراق، زمینه‌ای مناسب برای شکل‌گیری اندیشه فقهی خویش فراهم آورد. او با تدوین و سامان‌دهی اصول استنباط احکام شرعی، نقشی بنیادین در شکل‌گیری علم اصول فقه ایفا کرد. پس از او نیز شاگردان و پیروانش در طول تاریخ، با بررسی مسائل نوپدید و بازنگری در دیدگاه‌های فقهی، به تکامل و استقرار این مذهب کمک کردند.
کتاب «فقه عبادی» پژوهشی در احکام و مسائل عبادی بر اساس دیدگاه‌های راجح مذهب شافعی است که در کنار آن، دیدگاه دیگر مذاهب فقهی نیز مورد توجه قرار گرفته است. این اثر می‌کوشد با بیانی منظم و روشمند، مخاطب را با مبانی و احکام عبادات در فقه شافعی آشنا کند.
نگاهی به فصل‌های کتاب
این کتاب در شش فصل اصلی تنظیم شده است:
فصل اول: مذهب شافعی
در این فصل، زندگی‌نامه و تحصیلات امام شافعی، قلمرو گسترش مذهب شافعی و ادوار تاریخی شکل‌گیری و تکامل این مذهب بررسی می‌شود.
فصل دوم: طهارت
احکام مطهرات و نجاسات، وضو و سنت‌های آن، مسح بر خفین، تیمم، غسل، حیض، استحاضه، نفاس و سنت‌های فطری از مباحث این فصل است.
فصل سوم: نماز
این فصل به احکام نمازهای یومیه، اوقات نماز، ارکان و سنت‌های نماز، سجده تلاوت و سهو، نماز جماعت، اذان و اقامه، نماز مسافر، نماز جمعه، نماز عیدین، تراویح و خوف می‌پردازد. همچنین احکام نماز میت، تشییع و دفن، زیارت قبور و آداب آن بررسی می‌شود.
فصل چهارم: زکات
احکام کلی زکات، زکات نقدینه‌ها، معادن و رکاز، زکات انعام، مال مشترک و زکات فطر از موضوعات این فصل است.
فصل پنجم: روزه
در این فصل، احکام کلی روزه، شرایط وجوب، مبطلات، سنت‌ها و مکروهات روزه و نیز احکام اعتکاف مطرح می‌شود.
فصل ششم: حج
احکام کلی حج، انواع حج و عمره، ارکان حج، رمی جمرات، طواف وداع، سنت‌های احرام و طواف، مناسک حج و عمره و شیوه عملی انجام آن‌ها در این فصل بررسی شده است.
کتاب «فقه عبادی» با ارائه مجموعه‌ای منظم از احکام عبادات در مذهب شافعی و توجه به دیدگاه‌های دیگر مذاهب، منبعی برای آشنایی با فقه عبادی و مطالعه تطبیقی دیدگاه‌های فقهی به شمار می‌رود.
این کتاب نوشته محمد جمالی و مصطفی ذوالفقارطلب، در ۳۳۰ صفحه، برای نخستین بار در سال ۱۴۰۰ شمسی، به همت انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب منتشر شده است.
معرفی کتاب «فقه عبادی»
