خبر آسیبدیدن کتابهای نفیس کتابخانۀ مینوی، که اداره و نگهداری آن بر عهدۀ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است، موجی از نگرانی در میان اهل ادب و فرهنگ برانگیخت. شب گذشته، خبر این اتفاق ناگوار به نقل از خبرگزاری ایبنا در همین پایگاه خبری بازنشر شد؛ خبری که آقای دکتر محمد دهقانی، استاد زبان و ادبیات فارسی، آن را در اختیار رسانهها قرار داده بود.
بیتردید، آسیبدیدن مجموعهای از کتابهای نفیس و ارزشمند کتابخانۀ مینوی اتفاقی تلخ و خسارتبار است و هرگونه نگرانی دربارۀ سرنوشت این گنجینۀ فرهنگی کاملاً بجا و قابل درک است. بااینحال، به نظر میرسد نحوۀ اطلاعرسانی دربارۀ این اتفاق و لحنی که در طرح موضوع به کار گرفته شده، خود جای تأمل دارد. دکتر دهقانی، خواسته یا ناخواسته، در بیان انتقادات خود چنان سخن گفتهاند که گویی همۀ مسئولیت این وضعیت متوجه یک مجموعه و تمام دستاندرکاران آن است؛ حال آنکه در کنار کاستیها و کوتاهیهای احتمالی، افراد دیگری نیز در همین مجموعه حضور دارند که سالها برای حفظ و نگهداری این میراث فرهنگی تلاش کردهاند و شایسته نیست زحمات و دلسوزیهای آنان نادیده گرفته شود.
مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که ایشان بهعنوان یکی از اعضای هیأت امنای کتابخانۀ مینوی، مطالب منتشرشده دربارۀ این موضوع را در کانال تلگرامی خود بازنشر میکنند؛ بیآنکه به محتوای این مطالب و پیامدهای چنین بازنشرهایی توجه داشته باشند. طبیعی است که اطلاعرسانی دربارۀ آسیبدیدن یک میراث فرهنگی ارزشمند ضروری است؛ اما این ضرورت نباید بهانهای برای انتشار مطالبی شود که در آنها به افراد زحمتکش و دغدغهمند این مجموعه تهمتِ بیاعتنایی زده شود. دلسوزی برای یک میراث فرهنگی، امتیاز انحصاری هیچکس نیست و پیشقدمشدن در انتشار یک خبر نیز بهتنهایی نشانۀ مسئولیتپذیری بیشتر نیست.
انتظار میرفت دکتر دهقانی، پیش از رسانهایکردن موضوع، با توجه به عضویت خود در هیأت امنای کتابخانۀ مینوی، خواستار تشکیل جلسهای فوری با حضور دیگر اعضا شوند و برای جلوگیری از ادامۀ آسیبها و ساماندادن به وضعیت کتابخانه، راهکارهای عملی و فوری را در دستور کار قرار دهند. چنین اقدامی میتوانست ضمن روشنکردن ابعاد مسئله، زمینه را برای همکاری بیشتر میان اعضای هیأت امنا و مدیران پژوهشگاه فراهم کند. البته این سخن به معنای نادیدهگرفتن اهمیت اطلاعرسانی عمومی یا چشمپوشی از مسئولیت نهادهای متولی نیست؛ چهبسا رسانهایشدن موضوع در مواردی بتواند به تسریع رسیدگی و جلب توجه مسئولان کمک کند. بحث بر سر شیوۀ طرح مسئله و اولویتدادن به حل آن است.
شک نیست که در هر سازمان و نهادی ممکن است افرادی نسبت به اهمیت و ارزش میراثی که در اختیار دارند، آگاهی یا حساسیت کافی نداشته باشند؛ اما نمیتوان این کاستی احتمالی را به پای همۀ اعضا و دلسوزان آن مجموعه نوشت. تعمیم یک انتقاد به تمام دستاندرکاران، بیش از آنکه به حل مسئله کمک کند، میتواند تلاشهای افراد مسئولیتپذیر را نیز زیر سایۀ اتهام و بدبینی قرار دهد.
اکنون که مدیریت جدید و اعضای هیأت امنای کتابخانۀ مینوی در پی ساماندادن به وضعیت این مجموعه هستند، بیش از هر چیز به همکاری، همدلی و پیگیری مسئولانه نیاز است. کتابخانۀ مینوی بخشی از حافظۀ علمی و فرهنگی این سرزمین است و صیانت از آن نباید به میدان اختلافنظرها و منازعات رسانهای تبدیل شود. اگر واقعاً دغدغۀ همۀ ما حفظ این گنجینۀ ارزشمند است، بهتر است انرژی و توان خود را به جای دامنزدن به حاشیهها، صرف یافتن راهی برای جلوگیری از آسیبهای بیشتر و تضمین آیندۀ این مجموعه کنیم.
