گزارش پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی دربارۀ وضعیت کتابخانۀ مینوی

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در مطلبی با عنوان گزارشی دربارۀ رخداد آب‌گرفتگی و آسیب‌های واردشده به منابع کتابخانه مینوی در پی بارندگی‌های آبان‌ماه ۱۴۰۵ به حواشی رسانه‌ای پیرامون این اتفاق واکنش نشان داد. این گزارش به شرح زیر است:

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، ضمن ارج‌نهادن به حساسیت و دغدغه‌مندی صاحب‌نظران، پژوهشگران و علاقه‌مندان نسبت به صیانت از میراث مکتوب کشور و با تأکید بر ضرورت اطلاع‌رسانی مسئولانه، دقیق و مستند، گزارش حاضر را درباره رخداد آب‌گرفتگی و میزان آسیب‌های واردشده به بخشی از منابع کتابخانه مینوی منتشر می‌کند. این گزارش بر پایۀ اطلاعات و بررسی‌های همکاران مسئول در کتابخانه تهیه شده و در چارچوب وظایف نهادی پژوهشگاه، با هدف آگاهی‌بخشی به جامعه علمی و افکار عمومی، در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرد؛

بامداد روز یکشنبه ۱۷ آبان‌ماه ۱۴۰۵، در پی تشدید بارندگی‌ها، مسیر ناودان ساختمان کتابخانه مینوی مسدود شد و آب‌گرفتگی بخشی از ساختمان را در پی داشت. نفوذ آب از ضلع جنوب‌شرقی بنا، موجب نم‌زدگی و نشت قطرات آب در مجاورت دیوارهای جنوبی و شرقی شد؛ به‌گونه‌ای که دو ستون از قفسه‌های بخش جنوبی و سه ستون از قفسه‌های بخش شرقی کتابخانه، در مجموع پنج ستون قفسه، در معرض نفوذ رطوبت قرار گرفتند. در نتیجه این رخداد، ۱۴۰ مجلد از کتاب‌ها در معرض رطوبت قرار گرفتند. تأکید می‌شود که تمامی این آثار چاپی‌اند و در میان آن‌ها هیچ کتاب چاپ سنگی یا نسخه خطی وجود ندارد.

از میان این مجلدات، حدود ۲۵ جلد دچار نم‌خوردگی شدند که شدت آسیب در 6 جلد از آن‌ها جدی ارزیابی می‌شود. در سایر کتاب‌ها، رطوبت به‌صورت موضعی و محدود، تنها به بخش‌هایی از برخی برگ‌ها نفوذ کرده بود. همکاران کتابخانه بلافاصله پس از شناسایی وضعیت، اقدامات اولیه را برای مهار رطوبت و جلوگیری از گسترش خسارت آغاز کردند. خوشبختانه، یادداشت‌های مرحوم استاد مجتبی مینوی از آسیب مصون مانده‌اند؛ بااین‌حال، یک نامه دچار آسیب جدی شده است. این نامه پیش‌تر، در جریان فعالیت‌های مستندسازی همکاران پژوهشگاه، به‌صورت دیجیتال ثبت شده بود.

در بررسی مقدماتی چگونگی وقوع حادثه، باید یادآور شد که شامگاه شنبه ۱۶ آبان‌ماه ۱۴۰۵، هم‌زمان با آغاز بارندگی‌ها و چند ساعت پیش از بروز آب‌گرفتگی، نگهبان مستقر در مجموعه که به‌صورت شبانه‌روزی در ساختمان کتابخانه حضور دارد، در چند نوبت مسیر ناودان پشت‌بام را بررسی کرده بود. از آنجا که عایق رطوبتی پشت‌بام و مسیر ناودان پیش‌تر مرمت شده بود، در آن بررسی‌ها نشانه‌ای از آب‌گرفتگی مشاهده نشد. آخرین وارسی در ساعت چهار بامداد روز یکشنبه انجام گرفت و در آن زمان نیز، بنا بر گزارش نگهبان، مسیر ناودان باز و فاقد گرفتگی بود. بااین‌همه، در فاصله میان آخرین بررسی و آغاز ساعت اداری، هم‌زمان با تشدید بارندگی‌ها و احتمال ورود جسمی به مجرای ناودان، مسیر آب‌رو مسدود شد و زمینه نفوذ آب به داخل ساختمان فراهم آمد.

با آغاز ساعت کاری و آگاهی همکاران مستقر در کتابخانه از نم‌زدگی، فردی از کارکنان اداره خدمات و پشتیبانی در محل حاضر شدند. همراه با خارج‌کردن کتاب‌ها از قفسه‌ها، تمهیدات فوری لازم را برای حفاظت اولیه از منابع و مهار پیامدهای آب‌گرفتگی به کار بسته شد. با توجه به آنکه شش جلد از کتاب‌ها دچار آسیب جدی شده‌اند، مقرر است پس از ارزیابی کارشناسان ذی‌صلاح و در صورت تأیید ارزش این آثار و ضرورت مرمت آنها، اقدامات لازم برای حفاظت، مرمت و احیای آن‌ها با مشارکت متخصصان کتابخانه ملی و مرکز اسناد کشور پیگیری شود.

کتابخانه مینوی، به‌عنوان امانت‌دار بخشی از میراث علمی و فرهنگی استادان مجتبی مینوی و محمدتقی دانش‌پژوه، شایسته برخورداری از جایگاهی درخور اهمیت تاریخی و پژوهشی خود در مجموعۀ پژوهشگاه است. با تأسف باید اذعان کرد که در سال‌های گذشته، بر اثر برخی تصمیم‌ها و رویه‌های نادرست، کارکرد عمومی و پژوهشی این کتابخانه به‌تدریج محدود شده و بهره‌مندی از ظرفیت‌های آن عملاً به حلقه‌ای کوچک از افراد بهره¬بردار از این مجموعه فروکاسته شده است؛ این روند، پیوند سازمانی و علمی کتابخانه را با بدنۀ اصلی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تضعیف کرده و دسترسی پژوهشگران، علاقه‌مندان و عموم مخاطبان را با محدودیت روبه‌رو ساخته است. در مواردی، استناد به ملاحظاتی با عنوان ضرورت‌های علمی و تخصصی، به محدود ماندن دسترسی به این مجموعه انجامیده و در نتیجه کتابخانه‌ای با چنین پیشینه و جایگاه فرهنگی، از ایفای نقش شایسته خود به‌مثابه فضایی برای نگهداری، مطالعه و بهره‌برداری علمی از میراث مکتوب بازمانده است. افزون بر این، این رویکرد نادرست باعث شده رسیدگی به برخی امور جاری و ضروری، از جمله مسائل تأسیساتی ساختمان، نیز در مقاطعی با وقفه و دشواری همراه شود.

↑
خروج از نسخه موبایل