توانا رفیعی
کنفرانس تهران در تاریخ ۲۸ نوامبر ۱۹۴۳ در تاریخ معاصر جهان و ایران ،بسیار سرنوشتساز بود. تصمیماتی که در این کنفرانس گرفته شد، سرنوشت جنگ جهانی دوم ونظم نوین بین المللی پساجنگ را تعیین کرد.
در این کنفرانس که تا اول دسامبر به طول انجامید، استالین، چرچیل و روزولت برای اولینبار با یکدیگر ملاقات کردند و طرح عملیات نهایى برای در هم شکستن نیروی مقاومت آلمانیها که متضمن گشودن جبهه دوم در غرب اروپا و حمله بزرگ ارتش شوروی در جبهه شرق بود، تهیه شد. بزرگترین موفقیتی که در کنفرانس تهران نصیب استالین شد، نزدیکی به روزولت و جلب اعتماد او بود که نتایج خود را در باقیمانده جنگ و کنفرانس یالتا نشان داد.
کنفرانس 1943 تهران، دیدار سرنوشت سازی بین رهبران قدرت های متفقین در طول جنگ جهانی دوم بود.
یکی از نتایج کلیدی کنفرانس تهران توافق برای گشودن جبهه دوم در اروپا بود که در نهایت منجر به عملیات روز D در سال 1944 منجر شد. این کنفرانس سه روزه اغلب به عنوان نقطه آغاز نظم نوین جهانی تلقی می شود، زیرا زمینه را برای تقسیم اروپا پس از جنگ و تأسیس سازمان ملل متحد فراهم کرد. در کنفرانس تهران، رهبران درباره استراتژی و هماهنگی نظامی و همچنین آینده اروپا پس از شکست آلمان نازی صحبت کردند. بعبارتی، کنفرانس تهران نقطه عطف مهمی را در جنگ رقم زد و زمینه را برای نظم نوین جهانی که پس از جنگ جهانی دوم پدیدار شد، فراهم کرد.
البته اثر این رویداد را در تاریخ و سیاست ایران که در آن زمان تحت اشغال متفقین به رغم بی طرفی بود را هم نمیتوان نادیده انگاشت.
اکنون پس از نزدیک به یک قرن و گذر از جهان دوقطبی سران کشورهای امریکا و روسیه و چین در شهر شنژن که از یک بندر ماهیگیری به قطبی اقتصادی تبدیل شده است در نوامبری دیگر گرد هم می آیند در حالیکه جهان از نظر ماهوی در جنگ جهانی سوم است و خطر جنگ جهانی و سقوط اقتصادی به طور شکلی و علنی پیش از پیش جهان را تهدید می کند و یکی از مهمترین مسائل لاینحل جهان یعنی میراث اوپنهایم یا همان بمب اتم محور نگرانی ها از اجلاس بریکس تا شنژن است.
در حالیکه نبرد برای کریدورها و کنترل در خاورمیانه به اوج خود رسیده است و اروپا همچنان سایه جنگ را برسر خود می بیند و تنش ها در خاوردور و افریقا آتش زیرخاکستر است رهبران و بازیگران اصلی در کنار هم جمع می شوند.
اصلی ترین محور گفتگوها پس از پایان معاهده نیو استارت میان روسیه و امریکا و همچنین عدم موفقیت آخرین نشست NPT حول محور کنترل تسلیحات هسته ای خواهد بود که با دوگانگی موجود و حمله امریکا به تاسیسات هسته ای ایران و رادیکال شدن ایران و همچنین مواجهه چین و امریکا بر سر اسراییل و کره شمالی و اقدامات اخیر ژاپن، گره کوری است و هدف اصلی عدم باز کردن در این صندوق پاندورا و یافتن راهکار است.
چین و امریکا بر سر مسائلی تایوان و تقسیم قدرت در حیاط خلوت چین یعنی خاور دور و همچنین مواد معدنی کمیاب و هوش مصنوعی اختلاف نظر فاحش دارند و حضور ترامپ در مانیل یاد آور نبردهای دوقطب جهان آن روز و جنگ ویتنام و کره موسوم به مدار ۳۸ درجه است.
حضور ایلان ماسک در این سفر به همراه ترامپ گویای همه چیز است.
روسیه نیز در کنار چین با توجه به بحران خاورمیانه و پیروزی دموکرا تها به دنبال تضمین منافع خود و فیصله دادن به بحران اوکراین قبل از قدرت گرفتن دموکراتها در امریکا می باشد و این مسئله ای است که اروپا را نگران کرده است و از این دیدار با عنوان کنفرانس یالتا یاد می کنند.
از طرفی بحران در خاورمیانه و دوگلوگاه اصلی یعنی تنگه هرمز و باب المندب و احتمال دخالت اسراییل و یا حمله امریکا به زیرساختهای ایران ممکن است به یک جنگ تمام عیار بدون محدودیت جغرافیایی منجر شود ویا حتی کار به استفاده از سلاح هستع ای و فاجعه بکشد.
بر خلاف تصور رایج نگاه چین و روسیه در خاورمیانه منافعی است و نگاه مقاومتی و علیه اسراییل به معنای اشغال گر بودن اسراییل نیست و در بهترین حالت به راه حل دوکشوری اعتقاد دارند و بیشتر به دنبال کنترل اسراییل و یا استفاده ابزاری از جنایات اسراییل در مقابل بلوک غرب هستند. نمونه بارز آن پیش کشیدن مساله زرادخانه های اتمی اسراییل و دارا بودن سلاح هسته ای به عنوان کشوری که هرگز به عضویت NPT در نیامده توسط چین در مقابل اقدامات و خواسته های امریکا علیه کره شمالی را می توان به عنوان مصداق بارز نگاه چین به اسراییل مطرح کرد.
از طرفی چین و روسیه هر دو بر ابقاء تهران و ازدست ندادن متحد استراتژیک خود جهت کنترل کریدورها و طرح های آینده متفق القول هستند و نگاه چین بیشتر به نزدیک کردن کشورهای منطقه برای همکاری امنیتی پساجنگ بدون حضور نظامی امریکا می باشد.
این نشست برای ایران می تواند پنجره آخر دیپلماسی محسوب شود و در صورت عدم دستیابی به نتیجه مثبت منطقه لاجرم به ساعت صفر نزدیک می شود و وارد مرحله ای می شود که ممکن است به فاجعه جهانی منجر شود.
ایران به دلیل حفظ استقلال تا کنون خود را ذیل بلوک شرق نمی داند و به رغم همکاری های استراتژیک و دفاعی ، روسیه و چین خود را ملزم به دفاع از همه منافع ایران نمی بینند و این در تضاد با حمایت همه جانبه امریکا و غرب از اسراییل است.
بنابراین بازیگری ایران در این مقطع چه در میدان و چه در عرصه دیپلماسی بسیار مهم است.
از طرفی اروپا نگران توافقی نظیر یالتاست که سرآغازش از کنفرانس تهران بود و بر سرنوشت تقسیم قدرت در اروپا در نظم جدید بسیار تاثیر گذار خواهد بود.
این نگرانی با سخنان پوتین و اشاره به کنفرانس یالتا موجب تشدید نگرانی در اروپا بر سر مساله اوکراین شده است.
مساله مهم دیگر تقسیم قدرت بر سر منابع کمیاب در آستانه ورود به نظم نوین و تاثیر آن بر هوش مصنوعی است. اینجاست که حضور غولهای تکنولوژی نظیر ایلان ماسک در شنژن معنا پیدا می کند.
در پایان می توان گفت که به نظر نمی رسد که این نشست با توافق چشمگیری به دلیل شکاف عمیق اختلافات و تضاد منافع موجود همراه شود اما می تواند نقطه عطفی در ورود به نظم جدید و بازیگری قدرتهای بزرگ در این مساله به مانند قرن گذشته باشد.
