معرفی کتاب «مشرق در دو افق»

معرفی کتاب «مشرق در دو افق»
نوشته ابوالفضل محمودی

✍️بقلم مهدی محمدی شجاعی

عرفان تطبیقی از حوزه‌هایی است که با بررسی سنت‌های معنوی و عرفانی گوناگون، امکان شناخت وجوه اشتراک و تمایز آنها را فراهم می‌کند. مطالعات این حوزه نشان می‌دهد که در ژرف‌ترین لایه‌های وجود انسان، گاه فراتر از تفاوت‌های تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی، می‌توان به هم‌سنخی‌هایی میان سنت‌های عرفانی دست یافت. تأمل در آرای ابن‌عربی، اکهارت، شنکره، رامانوجه و عارفان بودایی و دائویی، از امکان وجود ریشه‌هایی مشترک در تجربه و اندیشه عرفانی حکایت دارد؛ ریشه‌هایی که در بستر فرهنگ‌های مختلف، جلوه‌های گوناگونی یافته‌اند.
کتاب «مشرق در دو افق» نوشته ابوالفضل محمودی، تلاشی در مسیر شناخت و بررسی تطبیقی دو سنت مهم عرفانی، یعنی عرفان اسلامی و حکمت هندویی، است. نویسنده در این اثر، با تمرکز بر حکمت عرفانی ابن‌عربی و مکتب ودانته، به بررسی و مقایسه مبانی نظری و روش‌های سلوکی این دو سنت می‌پردازد. در این چارچوب، شنکره، نماینده برجسته طریقت معرفت‌محور یا «جنانه»، و رامانوجه، از مهم‌ترین نمایندگان طریقت عشق و خلوص یا «بهکتی»، در کنار ابن‌عربی قرار می‌گیرند تا زمینه‌ای برای شناخت شباهت‌ها و تفاوت‌های دیدگاه‌های آنان فراهم شود.
ساختار و محتوای کتاب
کتاب در سه بخش اصلی تنظیم شده است:
بخش نخست: پیشینه آموزه‌های اصلی
این بخش به بررسی زمینه‌های تاریخی و فکری شکل‌گیری آموزه‌های ودانته و حکمت عرفانی ابن‌عربی اختصاص دارد. موضوعاتی همچون وداها و اوپنیشدها، پرستش خدا، جهان‌شناسی، مفهوم مایا، آتمن و زندگی پس از مرگ، برهمن و حقیقت غایی، تناسخ و کرمه، برهمه‌سوتره و نیز پیشینه اندیشه‌های بنیادین ابن‌عربی در این بخش بررسی می‌شوند.
بخش دوم: زندگی، آثار و آموزه‌های اساسی سه اندیشمند
در این بخش، زندگی فکری، روش و اهداف و مهم‌ترین آموزه‌های شنکره، رامانوجه و ابن‌عربی معرفی می‌شود. این بررسی، زمینه لازم را برای فهم دقیق‌تر دیدگاه‌های این سه متفکر و مقایسه نظام‌مند اندیشه‌های آنان فراهم می‌کند.
بخش سوم: تبیین و مقایسه آموزه‌های اصلی
بخش پایانی به مقایسه و جمع‌بندی مباحث پیشین اختصاص دارد. معرفت و منابع آن، هستی و آگاهی، هستی و رهایی، هستی و حق، وحدت و کثرت، خدا و جهان، مفهوم و هدف آفرینش، نسبت خدا و خود، برهمن و الله، چیستی «مُکشَه» و «فنا»، روش وصول و آثار و نتایج سلوک عرفانی، از جمله موضوعاتی هستند که در این بخش بررسی می‌شوند.
اهمیت و جایگاه کتاب
«مشرق در دو افق» می‌کوشد با عبور از معرفی صرفِ سنت‌های عرفانی، زمینه‌ای برای گفت‌وگویی عمیق‌تر میان حکمت اسلامی و هندویی فراهم آورد. مقایسه آرای ابن‌عربی، شنکره و رامانوجه، از یک سو امکان شناخت دقیق‌تر مبانی نظری این سه متفکر را فراهم می‌کند و از سوی دیگر، خواننده را با شیوه‌های متفاوت فهم حقیقت، نسبت انسان و خدا، و مسیر رهایی و کمال معنوی آشنا می‌سازد.
این کتاب می‌تواند برای پژوهشگران و دانشجویان فلسفه دین، عرفان اسلامی، ادیان و عرفان تطبیقی و نیز علاقه‌مندان به سنت‌های فلسفی و معنوی هند، اثری سودمند و قابل تأمل باشد.

مشخصات کتاب
عنوان: مشرق در دو افق
عنوان فرعی: مقدمه‌ای بر مطالعه مقایسه‌ای عرفان اسلامی و هندویی (ابن‌عربی، شنکره و رامانوجه)
نویسنده: ابوالفضل محمودی
ناشر: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب
سال انتشار: ۱۴۰۰
تعداد صفحات: ۴۲۰ صفحه