در هفتۀ گذشته، خبری مبنی بر تصمیم وزارت علوم برای کاهش سنوات تحصیل دانشجویان در دوره‌های تحصیلات تکمیلی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی منتشر شد. معاون آموزشی وزارت علوم دربارۀ اجرای طرح «بهینه‌سازی سنوات» گفت:
«دانشگاه‌ها و گروه‌های آموزشی دارای آمادگی می‌توانند برای اجرای این طرح به‌صورت پایلوت اعلام آمادگی کنند. آنچه در وزارت علوم دنبال می‌کنیم، «بهینه‌سازی سنوات» است؛ به این معنا که مدت‌زمان دوره‌های تحصیلی مورد بازنگری قرار گیرد تا در صورت فراهم بودن شرایط، امکان گذراندن دوره در مدت‌زمان کوتاه‌تر فراهم شود.»
پیامدهای احتمالی این تصمیم برای آیندۀ دانشگاه‌های ایران، بی‌تردید نگران‌کننده است. اصولاً نمی‌توان رابطۀ مستقیمی میان طول دورۀ تحصیل و کیفیت آن برقرار کرد؛ کوتاه‌ترشدن دورۀ تحصیل لزوماً به معنای افت کیفیت آموزش نیست؛ همان‌طور که طولانی‌ترشدن آن نیز به‌خودی‌خود کیفیت علمی آن را تضمین نمی‌کند. بااین‌حال، وقتی این خبر را در کنار دیگر طرح‌های وزارت علوم برای دانشجویان دورۀ دکتری، ازجمله برداشتن شرط ارائۀ مدرک زبان، لغو الزام برگزاری آزمون جامع و حذف الزام ارائۀ مقالۀ مستخرج از رسالۀ دکتری قرار می‌دهیم، با احتمال نگران‌کننده‌ای روبه‌رو می‌شویم: گویی وزارت علوم در پی آن است که با تسهیل پی‌درپی شرایط تحصیل در مقطع دکتری، راه را برای کسانی هموار کند که بدون برخورداری از حداقل صلاحیت‌های علمی، در پی کسب مدارک دانشگاهی‌اند.
وزارت علوم به‌جای آنکه ظرفیت پذیرش در مقاطع تحصیلات تکمیلی را متناسب با نیازهای واقعی جامعه و توان علمی دانشگاه‌ها تنظیم کند و نظارت دقیق‌تری بر نحوۀ اعطای مدارک کارشناسی ارشد و دکتری در دانشگاه‌هایی همچون پیام نور و دانشگاه آزاد داشته باشد، با اتخاذ چنین سیاست‌هایی عملاً به گسترش مدرک‌گرایی دامن می‌زند. حاصل سال‌ها گسترش بی‌رویۀ دانشگاه‌های شهریه‌محور و تأسیس پردیس‌های شهریه‌پرداز در دانشگاه‌های دولتی، چیزی جز افزایش شمار دانش‌آموختگان تحصیلات تکمیلی و تشدید سرخوردگی آنان نبوده است. بازار کار توان جذب این حجم از فارغ‌التحصیلان کارشناسی ارشد و دکتری را ندارد؛ فارغ‌التحصیلانی که به‌حق انتظار دارند متناسب با رشتۀ تحصیلی و مدرک دانشگاهی خود، فرصت شغلی مناسبی پیدا کنند.
در چنین شرایطی، طرح‌هایی از این دست بیش از آنکه به ارتقای کیفیت آموزش عالی یا حل مشکلات دانشجویان کمک کنند، می‌توانند به ابزاری برای تسهیل مدرک‌گرایی و بهره‌مندی کسانی تبدیل شوند که از امتیازات و فرصت‌های ویژه برخوردارند؛ همان‌هایی که قرار است از نمد این سیاست‌ها، کلاهی گرم و نرم برای خود ببافند.
