همزمان با افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک در خاورمیانه، دولت ایالات متحده با اتخاذ رویکردی تهاجمی در حوزه اقتصاد، از آغاز آنچه «بزرگ‌ترین عملیات مالی علیه یک دشمن در تاریخ» خوانده، خبر داد. «اسکات بسنت»، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در تشریح این راهبرد جدید اعلام کرد که واشنگتن با بهره‌گیری از حداکثر ابزارهای تحریمی، قصد دارد شریان‌های حیاتی اقتصادی ایران را هدف قرار دهد. این تحول، پرسش‌های راهبردی متعددی را درباره تغییر ماهیت تقابل ایران و آمریکا از عرصه نظامی به نبرد تمام‌عیار اقتصادی ایجاد کرده است.
استراتژی «تسویه حساب» و اخطار به شرکای منطقه‌ای
وزیر خزانه‌داری آمریکا در مقاله‌ای که در روزنامه «فایننشال تایمز» منتشر شد، با لحنی بی‌سابقه از آغاز «روز تسویه حساب» سخن گفت. بسنت در گفت‌وگو با شبکه «سی‌ان‌بی‌سی» تأکید کرد که هدف نهایی این راهبرد، ایجاد چنان فشاری است که به زعم او، جمهوری اسلامی را به سمت فروپاشی ساختارهای اقتصادی سوق دهد. بخش قابل توجهی از این پیام، متوجه بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی است؛ واشنگتن به صراحت هشدار داده که کشورهای همسو با تهران، با محدودیت‌های دسترسی به رفاه پایدار مواجه خواهند شد و به نوعی، حق انتخاب بین واشنگتن و تهران را برای شرکای تجاری ایران به آزمون گذاشته است.
واکنش تهران: از «جنگ اقتصادی» تا «انسدادِ انرژی»
در مقابل، مقامات ارشد جمهوری اسلامی این اقدامات را «جنگ واقعی» علیه مردم ایران توصیف کرده‌اند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در واکنشی صریح، خط قرمزهای جدید تهران را ترسیم کرد. وی با بیان اینکه «ایران هرگونه حمایت کشورها از جنگ اقتصادی آمریکا را اقدام جنگی تلقی می‌کند»، تهدید کرد که در صورت استمرار تحریم‌ها، صدور نفت از تنگه هرمز و دیگر نقاط خلیج فارس به حالت تعلیق درخواهد آمد. این تقابلِ کلامی نشان می‌دهد که فضای تنش میان دو کشور، به سطحی رسیده که هرگونه «تهاجم مالی» می‌تواند به‌سرعت به تنش‌های میدانی و امنیتی در کریدورهای انرژی جهان تبدیل شود.
تحلیل و چشم‌انداز؛ عبور از مرزهای فشار سنتی
از منظر ناظران سیاسی، اظهارات بسنت نشان‌دهنده شکست رویکردهای محدود گذشته و گذار به مرحله «تخریبی» در سیاست خارجی آمریکا است. با این حال، تحلیلگران بر این نکته تأکید دارند که سیاست «فشار حداکثری» اکنون با متغیری پیچیده به نام «بازدارندگی متقابل» روبه‌روست. واشنگتن در حالی از واکنش سریع رئیس‌جمهور ترامپ به هرگونه کنش نظامی سخن می‌گوید که تهران با تکیه بر ظرفیت‌های «جنگ ناهمتراز» در منطقه، معادله بقای اقتصادی خود را به امنیت جریان انرژی در خلیج فارس گره زده است.
در نهایت، گزارش‌های واصله از بازارهای جهانی حاکی از نگرانی عمیق نسبت به این بن‌بست راهبردی است. پرسش اصلی اکنون این است که آیا این تهاجم مالی می‌تواند تهران را به تغییر رفتار متقاعد کند، یا آن‌طور که شواهد میدانی نشان می‌دهد، خاورمیانه را به سوی فصلی تازه و غیرقابل پیش‌بینی از بی‌ثباتی خواهد راند. با تشدید این تقابل، اکنون جهان نظاره‌گر است که آیا دیپلماسی در حاشیه این نبرد اقتصادی جایی برای بروز خواهد داشت یا خیر.
عادله سادات میرسجادی
