حواشی فیلم ادیسه؛ جدیدترین ساخته کریستوفر نولان

در گزارش پیشین به معرفی فیلم سینمایی ادیسه آخرین ساخته کارگردان مطرح آمریکایی یعنیکریستوفر نولان پرداخته شد و نکات مثبت آن از نظر گذشت. باید بر این نکته تأکید کرد که همه نگاهها به «ادیسه» آمیخته با تحسین نبوده است. «ادیسه» از همان روزهای نخست تولید، تنها با تحسین و هیجان مواجه نشد. در کنار انتظار گستردهای که پیرامون پروژه شکل گرفته، موجی از بحثها و تردیدها نیز درباره برخی تصمیمهای خلاقانه فیلم وجود دارد؛ بحثهایی که احتمالاً تا زمان اکران نیز ادامه خواهند داشت.
بخشی از این تردیدها به خود کریستوفر نولان بازمیگردد. برخی منتقدان معتقدند فیلمسازی که شهرتش را با روایتهای پیچیده، ساختارهای زمانی چندلایه و رویکردی عمدتاً عقلگرا به جهان به دست آورده، شاید انتخاب بدیهی برای اقتباس از یکی از خیالانگیزترین متون اسطورهای تاریخ نباشد. «ادیسه» هومر سرشار از خدایان، هیولاها، جادو و رخدادهای فراطبیعی است؛ عناصری که در نگاه نخست با جهان سینمایی نولان فاصله دارند. از همین رو، برخی ناظران سینمایی نگراناند که فیلم در مسیر واقعگرایی همیشگی کارگردان، بخشی از روح شاعرانه و رازآلود اثر اصلی را از دست بدهد.
اما پررنگترین جنجال پیرامون فیلم، به انتخاب بازیگران مربوط میشود. از لحظهای که ترکیب بازیگران اعلام شد، شبکههای اجتماعی و رسانههای سینمایی مملو از بحث درباره این تصمیمها شدند. حضور مت دیمون در نقش اودیسئوس اگرچه از سوی بسیاری انتخابی قابل دفاع تلقی شد، اما منتقدانی نیز داشت که معتقد بودند چهره او بیش از حد با سینمای معاصر آمریکایی گره خورده و ممکن است تماشاگر را از جهان اسطورهای داستان دور کند.
بحثها درباره تام هالند حتی گستردهتر بود. گروهی از مخاطبان معتقدند تصویر ذهنی هالند همچنان به شدت تحت تأثیر نقش مرد عنکبوتی قرار دارد و پذیرش او در قالب شخصیتی حماسی و متعلق به جهان یونان باستان برای بخشی از تماشاگران آسان نخواهد بود. در مقابل، طرفداران او این انتقاد را ناعادلانه میدانند و یادآوری میکنند که هالند در سالهای اخیر تلاش کرده از قالب نقشهای نوجوانانه فاصله بگیرد و تواناییهای دراماتیک خود را در پروژههای متنوعتری به نمایش بگذارد.
انتخاب زندایا نیز به یکی از موضوعات بحثبرانگیز فیلم تبدیل شد. هرچند نقش دقیق او هنوز به طور رسمی روشن نشده، اما از همان ابتدا گروهی از کاربران فضای مجازی انتخاب او را نمونهای از رویکردهای جدید هالیوود در بازتفسیر متون کلاسیک دانستند؛ رویکردی که همواره موافقان و مخالفان پرشماری دارد. در مقابل، حامیان این انتخاب استدلال میکنند که اسطورهها اساساً روایتهایی زندهاند و هر نسل حق دارد آنها را با نگاه و چهرههای زمانه خود بازآفرینی کند.
فراتر از بحث درباره افراد، برخی منتقدان ترکیب کلی بازیگران را نیز زیر سؤال بردهاند. یکی از جنجالیترین حاشیههای «ادیسه» به انتخاب برخی بازیگران از جمله لوپیتا نیونگو و زندایا بازمیگشت. گروهی از کاربران شبکههای اجتماعی و رسانههای محافظهکار از همان ابتدا این انتخابها را نشانه فاصله گرفتن هالیوود از بازنمایی سنتی شخصیتهای اساطیری یونان دانستند و آن را در ادامه روندی توصیف کردند که منتقدانش «بازنویسی هویتی آثار کلاسیک» مینامند. در مقابل، حامیان فیلم تأکید میکردند که اسطورهها همواره در دورههای مختلف بازتفسیر شدهاند و ارزش یک اقتباس مدرن را باید بر اساس کیفیت روایت و بازی بازیگران سنجید، نه میزان شباهت آن به تصویرهای کلاسیک و تثبیتشده گذشته. به اعتقاد برخی منتقدان، حضور همزمان تعداد زیادی از مشهورترین ستارگان روز هالیوود این خطر را به همراه دارد که فیلم بیش از آنکه به یک جهان مستقل و باورپذیر تبدیل شود، به ویترینی از چهرههای شناختهشده بدل شود. این نگرانی وجود دارد که تماشاگر در هنگام دیدن فیلم، به جای مواجهه با اودیسئوس، پنلوپه یا تلهماخوس، مدام مت دیمون، آن هاتاوی و تام هالند را به یاد بیاورد. در نقطه مقابل، حامیان فیلم معتقدند نولان در آثار قبلی خود بارها نشان داده که توانایی هدایت گروههای پرستاره را دارد و معمولاً شخصیتها را بر شهرت بازیگران غلبه میدهد.
در کنار این مسائل، مقیاس عظیم تولید و بودجه چندصد میلیون دلاری فیلم نیز موضوع بحث بوده است. برخی تحلیلگران هالیوود میپرسند آیا در عصری که سلیقه مخاطبان به سرعت تغییر میکند، سرمایهگذاری چنین سنگینی روی اقتباسی از یک متن سههزارساله تصمیمی منطقی است یا نه. موفقیت «اوپنهایمر» اعتماد کمسابقهای به نولان بخشیده، اما منتقدان یادآوری میکنند که تبدیل یک درام تاریخی به پدیدهای جهانی با تبدیل یک حماسه اسطورهای به موفقیتی مشابه، دو چالش کاملاً متفاوت هستند.
شاید جالبترین نکته درباره همه این انتقادها آن باشد که هنوز هیچکس فیلم را ندیده است. بخش بزرگی از جدلهای پیرامون «ادیسه» نه درباره کیفیت خود فیلم، بلکه درباره انتظاراتی است که نام کریستوفر نولان ایجاد میکند. هر پروژه جدید او پیش از اکران به میدان رویارویی موافقان و مخالفانش تبدیل میشود؛ گروهی که او را یکی از آخرین مدافعان سینمای بزرگ و جاهطلب میدانند و گروهی دیگر که معتقدند جایگاه او گاه بیش از اندازه اسطورهای شده است. به همین دلیل، «ادیسه» پیش از آنکه روی پرده برود، به یکی از بحثبرانگیزترین فیلمهای سال تبدیل شده است.




