بار دیگر یک خبر ورزشی نشان داد که بخشی از رسانه‌های داخلی، به‌جای رجوع به منبع اصلی، ترجیح می‌دهند روایت یک رسانه دیگر را با اندکی اغراق و هیجان، به نام «موضع رسمی» منتشر کنند.
ماجرا از گزارشی آغاز شد که خبرگزاری رویترز درباره بخشنامه شماره ۳۴ هیئت بین‌المللی فوتبال (IFAB) منتشر کرد. رویترز در لید خبر خود نوشت که «بر اساس بخشنامه IFAB، بریل امبولو نباید در دیدار برابر آرژانتین اخراج می‌شد». این جمله، جمع‌بندی خبرنگار از محتوای یک بخشنامه فنی است؛ نه نقل‌قول مستقیم IFAB و نه بخشی از یک بیانیه رسمی درباره آن مسابقه.
اما در فاصله‌ای کوتاه، این روایت در برخی رسانه‌های داخلی به تیترهایی از جنس «بیانیه IFAB علیه داوری بازی آرژانتین و سوئیس»، «اعتراف IFAB به اشتباه داوری» و «IFAB رسماً اخراج امبولو را اشتباه اعلام کرد» تبدیل شد؛ تیترهایی که برای مخاطب تنها یک معنا دارند: اینکه خود IFAB درباره آن مسابقه بیانیه‌ای اختصاصی صادر کرده است.
واقعیت اما چیز دیگری است.
سندی که رویترز به آن استناد کرده، Circular No. 34 است؛ یک بخشنامه فنی درباره نحوه اجرای پروتکل VAR و تفسیر بند «اشتباه در شناسایی بازیکن» (Mistaken Identity). این سند، نه یک اطلاعیه خبری است، نه یک گزارش از عملکرد داوران جام جهانی و نه بیانیه‌ای که به‌طور مستقل برای مسابقه آرژانتین و سوئیس صادر شده باشد. IFAB در این بخشنامه درباره اصول اجرای قانون سخن می‌گوید؛ این رویترز است که با استناد به آن، نتیجه می‌گیرد اخراج امبولو با پروتکل فعلی سازگار نبوده است.
این تفاوت، یک اختلاف لفظی یا بازی با کلمات نیست؛ تفاوت میان «موضع رسمی یک نهاد» و «برداشت یک رسانه از یک سند» است. در روزنامه‌نگاری حرفه‌ای، این دو هرگز معادل یکدیگر نیستند.
اگر IFAB واقعاً قصد داشت درباره یکی از جنجالی‌ترین مسابقات جام جهانی موضع رسمی اتخاذ کند، انتظار می‌رفت بیانیه‌ای مستقل، خبر رسمی یا دست‌کم اطلاعیه‌ای اختصاصی درباره همان مسابقه منتشر کند. آنچه منتشر شده، یک Circular فنی است که دامنه‌ای عام دارد و رویترز از دل آن، پرونده امبولو را برجسته کرده است.
مسئله تأسف‌بار آنجاست که برخی رسانه‌های داخلی حتی همین زحمت را نیز به خود نداده‌اند که متن اصلی بخشنامه را بخوانند. کافی بود به سند رسمی مراجعه کنند تا مشخص شود عباراتی مانند «امبولو نباید اخراج می‌شد» یا «IFAB اشتباه داوری را تأیید کرد» عین عبارت‌های بخشنامه نیست، بلکه نتیجه‌گیری خبرگزاری رویترز از آن است.
نکته جالب توجه تفسیر وارونه رسانه‌ها از این بیانیه است. حقیقت ماجرا این است که هیئت بین‌المللی فوتبال (IFAB) اشتباه بودن اخراج امبولو را تأیید نکرده است. در واقع، IFAB در بخشنامه شماره ۳۴ اعلام کرده که تفسیر فیفا درباره «اشتباه در تشخیص هویت بازیکن» که در جام جهانی ارائه شد، مورد استقبال قرار گرفته است. همچنین IFAB تأیید کرده که بررسی خواهد کرد آیا این تفسیر را به پروتکل VAR اضافه کند یا خیر؛ اما تا زمانی که این تغییر به‌طور رسمی در پروتکل گنجانده نشود، اجرای آن در هیچ رقابتی مجاز نخواهد بود.
رسانه‌ای که میان «طبق بخشنامه IFAB» و «بیانیه رسمی IFAB» تفاوتی قائل نمی‌شود، در واقع یکی از بدیهی‌ترین اصول خبرنویسی را نادیده گرفته است؛ اصلی که می‌گوید خبر باید آنچه منبع گفته است را بازتاب دهد، نه آنچه رسانه‌ای دیگر از آن استنباط کرده است.
بازنشر شتاب‌زده، ترجمه بدون مراجعه به منبع اصلی و تبدیل تفسیر به خبر، شاید در کوتاه‌مدت کلیک بیشتری به همراه داشته باشد، اما در بلندمدت چیزی جز فرسایش اعتبار رسانه‌ای به جا نمی‌گذارد. اعتماد مخاطب، با تیترهای هیجان‌انگیز ساخته نمی‌شود؛ با دقت در نقل منبع و امانت‌داری در روایت واقعیت به دست می‌آید.
