معرفی کتاب «درآمدی بر فلسفه‌های هست بودن»
آشنایی با اندیشه‌های اگزیستانسیالیستی و مهم‌ترین فیلسوفان آن
به قلم مهدی محمدی شجاعی
انسان چیست؟ معنای وجود او کجاست؟ و چگونه می‌توان حقیقت هستی را در جهانی که بیش از هر زمان دیگری به مفاهیم انتزاعی و نظام‌های عقلانی تکیه کرده است، دریافت؟
این پرسش‌ها از مهم‌ترین دغدغه‌های فلسفه‌های هست بودن یا اگزیستانسیالیسم‌اند؛ جریانی فلسفی که به‌ویژه در قرن نوزدهم و بیستم میلادی، با تأکید بر وجود انسانی، آزادی، انتخاب، مسئولیت، اضطراب و معنای زندگی، جایگاهی برجسته در تاریخ اندیشه غربی یافت.
خاستگاه فکری اگزیستانسیالیسم را می‌توان، از یک منظر، در برخی اندیشه‌های فیلسوفان یونان باستان جست‌وجو کرد؛ اما شکل‌گیری آن به‌عنوان جریانی متمایز در فلسفه جدید، بیش از همه با اندیشه‌های سورن کرکگارد در قرن نوزدهم پیوند دارد. این جریان، با وجود تنوع دیدگاه‌ها و اختلاف‌نظرهای درونی، در بسیاری از صورت‌های خود کوشیده است توجه فلسفه را از نظام‌های انتزاعی و مفاهیم کلی به تجربه زیسته انسان، موقعیت وجودی او و مواجهه‌اش با حقیقت هستی بازگرداند.
کتاب «درآمدی بر فلسفه‌های هست بودن» نوشته حسن مهرنیا، تلاشی آموزشی و روش‌مند برای آشنایی با این جریان فکری و مهم‌ترین نمایندگان آن است. نویسنده با زبانی روان و بیانی روشن، خواننده را با مبانی پدیدارشناسی، مفاهیم اصلی فلسفه‌های هست بودن و دیدگاه‌های شماری از تأثیرگذارترین متفکران این حوزه آشنا می‌کند. ساختار درس‌واره کتاب نیز به فهم تدریجی مباحث و شناخت پیوند میان اندیشه‌های مختلف کمک می‌کند.
ساختار و محتوای کتاب
این اثر در دو بخش اصلی تنظیم شده است:
بخش نخست: پدیدارشناسی و فلسفه‌های هست بودن
بخش اول در دو فصل، زمینه‌های نظری و مفهومی بحث را فراهم می‌کند. فصل نخست به درآمدی بر پدیدارشناسی اختصاص دارد و موضوعاتی همچون تفاوت پدیدارشناسی و پدیدارگرایی، نقش ادموند هوسرل در تأسیس جنبش پدیدارشناسی و نسبت این جریان با فلسفه‌های هست بودن را بررسی می‌کند.
فصل دوم به معرفی مبانی اگزیستانسیالیسم می‌پردازد و موضوعاتی چون تعریف فلسفه‌های هست بودن، جایگاه انسان به‌عنوان یکی از مضامین مشترک این فلسفه‌ها، رویکردهای گوناگون به انسان و مسئله وجود در اندیشه اگزیستانسیالیستی را مطرح می‌سازد.
بخش دوم: مروری بر آرای مهم‌ترین اندیشه‌وران فلسفه‌های هست بودن
بخش دوم کتاب در هفت فصل، به زندگی، آثار و دیدگاه‌های فلسفی هفت متفکر برجسته اختصاص دارد:
۱. سورن کرکگارد: بررسی زندگی و آثار، نقد فلسفه رسمی، مراحل سه‌گانه حیات آدمی، نسبت ایمان و عقل و جایگاه آیرونی در اندیشه او.
۲. فردریش ویلهلم نیچه: آشنایی با ادوار فکری، سرچشمه‌های اندیشه و مراحل نیهیلیسم در فلسفه نیچه.
۳. کارل یاسپرس: بررسی زندگی فکری، عوامل تأثیرگذار بر اندیشه و دیدگاه‌های او درباره وجود و هستی انسان.
۴. گابریل مارسل: بررسی مسئله انسان در جهان جدید، تمایز میان مسئله و راز و شیوه‌های تفکر انسان در مواجهه با واقعیت.
۵. مارتین هایدگر: آشنایی با زندگی و شخصیت فلسفی هایدگر، مفهوم زمان، نقش زبان، تمایز میان دوره متقدم و متأخر اندیشه او، مسئله هستی و ویژگی‌های وجودی دازاین.
۶. ژان پل سارتر: بررسی زندگی و آثار فلسفی، ادبی و نمایشی او و آشنایی با نسبت اندیشه سارتر با سنت فلسفی دکارت.
۷. موریس مرلوپونتی: معرفی زندگی و آثار، نظریه ادراک حسی، مسئله خود و دیگری و جایگاه زمان در اندیشه این فیلسوف.
چرا این کتاب را بخوانیم؟
اگزیستانسیالیسم تنها مجموعه‌ای از نظریه‌های فلسفی نیست؛ بلکه تلاشی برای فهم عمیق‌تر وضعیت انسان، شیوه حضور او در جهان و چگونگی مواجهه‌اش با پرسش‌های بنیادین زندگی است. ازاین‌رو، آشنایی با این جریان می‌تواند افق تازه‌ای برای اندیشیدن درباره انسان، آزادی، مسئولیت، معنای زندگی و نسبت فرد با جهان پیرامون بگشاید.
کتاب «درآمدی بر فلسفه‌های هست بودن» با ارائه تصویری کلی از مبانی این جریان و معرفی اندیشه‌های متفکران برجسته آن، منبعی مقدماتی برای دانشجویان فلسفه و علاقه‌مندان به فلسفه معاصر غرب به شمار می‌رود. این اثر می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای کسانی باشد که می‌خواهند بدون ورود فوری به دشواری‌های آثار اصلی فیلسوفان اگزیستانسیالیست، با مفاهیم بنیادین و مسیر تحول این اندیشه آشنا شوند.
مشخصات کتاب
عنوان: درآمدی بر فلسفه‌های هست بودن
نویسنده: حسن مهرنیا
معرفی: مهدی محمدی شجاعی
ناشر: نشر ادیان، وابسته به دانشگاه ادیان و مذاهب
سال انتشار: ۱۳۹۹
تعداد صفحات: ۳۱۵ صفحه
کتاب «درآمدی بر فلسفه‌های هست بودن» دعوتی است به بازاندیشی در یکی از بنیادی‌ترین پرسش‌های فلسفه: انسان بودن به چه معناست و چگونه می‌توان وجود خویش را فهمید؟
